Jeden dokument, wyższa trzynastka

Kwietniowa trzynastka będzie w tym roku wyższa niż przed rokiem, a część seniorów może dostać jeszcze więcej „na rękę”. Chodzi o proste oświadczenie składane w ZUS, dzięki któremu dodatkowe roczne świadczenie może wzrosnąć nawet o około 200 zł netto. Z rozwiązania nie skorzysta jednak każdy, bo decydują dochody i zasady podatkowe.

W 2026 roku trzynasta emerytura wynosi 1978,49 zł brutto. To dokładnie tyle, ile od 1 marca wynosi najniższa emerytura po tegorocznej waloryzacji. Zasada pozostaje niezmienna: wysokość trzynastki jest równa najniższemu świadczeniu obowiązującemu od początku marca, a wypłata trafia do uprawnionych automatycznie wraz z emeryturą lub rentą. Nie trzeba składać osobnego wniosku o samą trzynastkę. 

To właśnie waloryzacja sprawiła, że tegoroczna kwota jest wyższa niż rok wcześniej. Różnica wynika z podniesienia minimalnych świadczeń od 1 marca, a więc także z automatycznego wzrostu dodatkowego rocznego świadczenia. Dla większości emerytów i rencistów najważniejsze będzie jednak nie to, ile wynosi trzynastka brutto, ale ile ostatecznie pojawi się na koncie. I tu zaczynają się różnice. 

Według opisywanego mechanizmu część seniorów może uniknąć pobrania zaliczki na podatek dochodowy od trzynastej emerytury. W praktyce oznacza to wyższą wypłatę netto. Kluczowe jest złożenie formularza EPD-21, w którym emeryt lub rencista oświadcza, że jego roczne dochody nie przekroczą 30 tys. zł, czyli mieszczą się w granicach kwoty wolnej od podatku. Jeżeli ten warunek jest spełniony, ZUS nie pobiera zaliczki na PIT od dodatkowego świadczenia, a różnica między wypłatą z potrąceniem podatku i bez niego może sięgać około 200 zł. 

To oznacza, że rozwiązanie jest skierowane przede wszystkim do osób z niższymi świadczeniami i ograniczonymi dochodami w skali całego roku. Nie wystarczy samo pobieranie emerytury lub renty. Trzeba jeszcze realnie mieścić się w limicie 30 tys. zł rocznych dochodów, bo właśnie na tej podstawie działa oświadczenie podatkowe. W przeciwnym razie brak pobrania zaliczki przy wypłacie może później oznaczać konieczność rozliczenia podatku w zeznaniu rocznym. 

Istotne jest również to, że formularz nie służy do uzyskania prawa do trzynastki, lecz wyłącznie do zmiany sposobu rozliczenia podatku. Samo dodatkowe roczne świadczenie przysługuje osobom, które 31 marca mają prawo do świadczeń wskazanych w ustawie. Państwo wypłaca je z urzędu, bez oddzielnej procedury. Oświadczenie EPD-21 może natomiast sprawić, że pieniądze nie będą pomniejszone o zaliczkę na PIT już na etapie wypłaty, a nie dopiero po późniejszym rozliczeniu z fiskusem. 

Dla wielu seniorów może to mieć praktyczne znaczenie zwłaszcza teraz, gdy dodatkowe świadczenie trafia na konta w okresie przedświątecznym. ZUS zapowiada, że część wypłat zostanie zrealizowana wcześniej, jeśli standardowy termin przypada na dni świąteczne lub wolne od pracy. W tym roku oznacza to, że niektórzy uprawnieni zobaczą pieniądze jeszcze przed Wielkanocą. Dotyczy to przede wszystkim tych terminów wypłat, które kolidują z kalendarzem świątecznym i weekendowym. 

Samo złożenie formularza jest możliwe na kilka sposobów. Dokument można pobrać, wypełnić i złożyć osobiście w placówce, wysłać pocztą albo przekazać elektronicznie przez platformę eZUS. Co ważne, raz złożone oświadczenie działa także w kolejnych latach, dopóki nie zostanie odwołane albo nie zmieni się sytuacja dochodowa świadczeniobiorcy. To rozwiązanie ma więc znaczenie nie tylko dla tegorocznej trzynastki, ale także dla następnych wypłat dodatkowych świadczeń. 

Z perspektywy seniorów sprawa sprowadza się dziś do prostego pytania: czy warto składać dokument? Odpowiedź zależy od indywidualnej sytuacji. Dla osób, których roczne dochody mieszczą się w kwocie wolnej od podatku, oświadczenie może oznaczać szybszy dostęp do pełniejszej wypłaty i brak konieczności czekania na ewentualny zwrot nadpłaty po rocznym rozliczeniu. Dla pozostałych ważniejsza będzie ostrożność, bo kluczowe pozostaje to, czy rzeczywiście spełniają warunki do niepobierania zaliczki.