Łukaszenka może zwolnić więźniów, ale stawia warunki

Aleksander Łukaszenka może uwolnić w najbliższym czasie 200–300 więźniów politycznych, jednak nie zrobi tego bez oczekiwania korzyści – uważa Kamil Kłysiński z Ośrodka Studiów Wschodnich (OSW). Zdaniem eksperta, w zamian Białoruś może domagać się od USA wywarcia presji na Litwę, aby umożliwiła tranzyt nawozów i dostęp do portu w Kłajpedzie.

W środę specjalny wysłannik USA John Cole odwiedzi Wilno, a następnie uda się do Mińska. To czwarta wizyta amerykańskiej delegacji w Białorusi; trzy poprzednie doprowadziły do uwolnienia łącznie 189 osób.

– Wciąż pozostaje dla mnie zagadką, jakie pozytywne aspekty administracja Donalda Trumpa dostrzegła w kontaktach z reżimem – komentuje Kłysiński. Podkreśla, że z punktu widzenia UE Łukaszenka nie jest wiarygodnym partnerem: represje trwają, prowokacje wobec Polski nie ustają, a Białoruś i Rosja prowadzą wojnę hybrydową.

Ekspert wskazuje, że celem wizyt wysłanników USA jest przede wszystkim złagodzenie sankcji przy jak najniższej cenie politycznej dla reżimu. – Deportacja kilkuset osób to najniższa cena, jaką Mińsk może zapłacić – mówi Kłysiński. Zaznacza, że wciąż w białoruskich więzieniach przebywa ponad tysiąc więźniów politycznych, a reżim uwalnia głównie osoby z dalszych linii opozycji, pozostawiając liderów pierwszej linii, takich jak Andrzej Poczobut czy Eduard Babaryka.

W przeszłości uwolnienia więźniów były powiązane z konkretnymi ustępstwami: zniesieniem części sankcji dla narodowego przewoźnika Bieławia czy umożliwieniem sprzedaży nawozów potasowych. – Białoruś nie posiada własnego dostępu do morza, a Ukraina jest w wojnie, więc Mińsk zależy od pomocy sąsiednich państw. Idealnym scenariuszem dla Łukaszenki byłoby, aby USA wywarły presję na Litwę w sprawie tranzytu nawozów – dodaje Kłysiński.

Dotychczasowe wizyty wysłanników USA przyniosły m.in. uwolnienie 14 więźniów w czerwcu 2025 r., 52 osób we wrześniu oraz 123 więźniów w grudniu, w tym Aleśa Bialackiego, Wiktara Babarykę i Marię Kalesnikawą. W zamian USA złagodziły restrykcje dotyczące eksportu białoruskich nawozów potasowych.

Według organizacji Wiasna w białoruskich więzieniach i koloniach karnych pozostaje jeszcze około 1140 więźniów politycznych.