Rocznica śmierci Jana Karskiego

13 lat temu, 13 lipca 2000 roku zmarł Jan Karski, legendarny kurier Polskiego Państwa Podziemnego, Żołnierz Armii Krajowej, świadek Holocaustu.

Jako pierwszy przekazał na Zachód osobistą relację o zagładzie Żydów w okupowanej przez hitlerowców Polsce. Po wojnie osiedlił się w Stanach Zjednoczonych. Zmarł w Waszyngtonie, w wieku 86. lat.

Od dziś w Łodzi, rodzinnym mieście Jana Karskiego, można obejrzeć Prezydencki Medal Wolności, najwyższe odznaczenie cywilne Stanów Zjednoczonych, przyznane pośmiertnie Janowi Karskiemu. W ubiegłym roku medal odebrał z rąk Baracka Obamy były minister spraw zagranicznych Adam Rotfeld. Odznaczenie jest teraz częścią stałej wystawy gabinetu Karskiego, który w 1999 roku przekazał wszystkie pamiątki po sobie do Muzeum Miasta Łodzi.
Jan Karski urodził się w 1914 roku. W 1939-tym rozpoczął pracę w ministerstwie spraw zagranicznych RP. Po klęsce wrześniowej trafił do Krakowa i tam wstąpił do ruchu oporu. Kilkakrotnie jako kurier-emisariusz dostarczał informacji rządowi na uchodźstwie. W listopadzie 1942 roku przedostał się do Londynu i przekazał doniesienia o sytuacji w okupowanej Polsce, a zwłaszcza informacje o eksterminacji Żydów, które zdobył osobiście, docierając w przebraniu do obozu zagłady w Bełżcu i do getta warszawskiego. W 1943 roku złożył raport prezydentowi Franklinowi Rooseveltowi.

Po wojnie osiadł w Stanach Zjednoczonych. Podjął pracę na Uniwersytecie Georgetown w Waszyngtonie, gdzie wykładał historię dyplomacji. W 1952 roku otrzymał tytuł doktora filozofii. Prowadził także wykłady w Pentagonie dla amerykańskiego korpusu oficerskiego. Był autorem wielu prac historycznych, między innymi "Wielkie mocarstwa wobec Polski 1919-1945. Od Wersalu do Jałty".

Jan Karski został uhonorowany najwyższym polski odznaczeniem Orderem Orła Białego, otrzymał także amerykański Medal Eisenhowera. W 1982 roku przyznano mu tytuł "Sprawiedliwy Wśród Narodów świata" i honorowe obywatelstwo Izraela.

IAR