Alkohol to nie tylko ból głowy i kac

Niedawno obchodziliśmy Światowy Dzień Trzeźwości. I powiedzmy to sobie już na samym początku: żaden poziom spożycia alkoholu nie jest bezpieczny dla zdrowia. Dlaczego i jak szkodzi nam alkohol? Na co konkretnie? I jak go unikać, skoro Polacy, przy wszystkich swoich zaletach narodowych, jednak od mocnych trunków nie stronią…?

Nadmierne spożycie alkoholu, czy to naraz, czy to rozciągnięte w czasie, może na naszym zdrowiu odbić się naprawdę poważnie. A spożycie alkoholu nie tylko odurza naszą głowę — wpływa na cały organizm: na wątrobę, mózg, jelita, trzustkę, płuca, układ sercowo-naczyniowy, układ odpornościowy i wiele innych organów czy układów człowieka. Aktualne badania wskazują na zagrożenia dla zdrowia nawet przy niewielkim spożyciu alkoholu, niezależnie od rodzaju napoju.

Mózg i układ neurologiczny

Alkohol zakłóca szlaki komunikacyjne mózgu i może wpływać na jego wygląd i funkcjonowanie. Te zaburzenia mogą zmieniać nastrój i zachowanie oraz utrudniać jasne myślenie i koordynację ruchową. Spożywanie alkoholu może też zwiększać ryzyko udaru mózgu. Alkohol wpływa również na obwodowy układ nerwowy, czyli nerwy poza mózgiem i rdzeniem kręgowym. Nadużywanie alkoholu jest powiązane z neuropatią obwodową, schorzeniem często występującym u osób z ciężkim zaburzeniem alkoholowym (AUD), objawiające się drętwieniem rąk i nóg oraz bolesnym pieczeniem stóp. Uszkodzenie nerwów spowodowane alkoholem może również powodować arytmię (nieregularne bicie serca), niedociśnienie ortostatyczne (spadek ciśnienia krwi spowodowany zmianą pozycji ciała), biegunkę i zaburzenia erekcji.

Układ hormonalny

Nadmierne spożycie alkoholu może zaburzać układ hormonalny i gospodarkę hormonalną, która pomaga utrzymać stabilność i zdrowie organizmu. Ponieważ zaburzenia te przenikają każdy narząd i tkankę w organizmie, mogą przyczyniać się do chorób związanych z układem hormonalnym, takich jak choroby tarczycy, dyslipidemia (nieprawidłowy poziom cholesterolu we krwi), zaburzenia rozrodcze, nietolerancja stresu i cukrzyca. Istnieją również dowody na to, że alkohol może zaburzać lub opóźniać dojrzewanie.
U pacjentów z cukrzycą jakiekolwiek spożycie alkoholu może zmniejszać ich zdolność do prawidłowej kontroli poziomu glukozy we krwi i przyczyniać się do powikłań sercowo-naczyniowych i neurologicznych związanych z cukrzycą. Ponadto nadmierne spożycie alkoholu może zwiększać ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, na przykład ze względu na zwiększoną masę ciała, poziom trójglicerydów we krwi lub ciśnienie krwi, a także zmniejszoną wrażliwość na insulinę.

Układ pokarmowy i jama ustna

Spożywanie alkoholu może przyczyniać się do nieszczelności jelita, a w efekcie przedostawania się do organizmu substancji takich jak toksyny. Może to zmienić skład mikrobiomu lub mikroorganizmów żyjących w przewodzie pokarmowym i zwiększyć ryzyko raka jelita grubego. Alkohol może uszkadzać nabłonek wyściółki przewodu pokarmowego, sprzyjać stanom zapalnym w obrębie przewodu pokarmowego i poza nim oraz powodować krwawienie z przewodu pokarmowego. Alkohol to również zwiększone ryzyko choroby refluksowej przełyku. Picie alkoholu zwiększa też ryzyko zachorowania na raka przełyku i raka jamy ustnej.

Serce i układ krążenia

Nadużywanie alkoholu może uszkodzić serce. Badania wykazały, że długotrwałe, nadmierne spożywanie alkoholu osłabia mięsień sercowy, powodując kardiomiopatię. Może również prowadzić do nadciśnienia tętniczego, nieregularnego bicia serca (arytmii) lub przyspieszonego tętna. Przewlekłe, nadmierne spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko choroby niedokrwiennej serca (problemy z sercem spowodowane zwężeniem tętnic) i zawału mięśnia sercowego (ataku serca). Nawet niewielkie ilości alkoholu mogą być niebezpieczne. Nadmierne spożywanie alkoholu może powodować niedobory określonych składników krwi, w tym niedokrwistość (niski poziom czerwonych krwinek), leukopenię (niski poziom białych krwinek), trombocytopenię (niski poziom płytek krwi) i makrocytozę (powiększone czerwone krwinki).

Układ odpornościowy

Nadmierne spożycie alkoholu może osłabić układ odpornościowy, czyniąc organizm znacznie łatwiejszym celem dla chorób. Jednorazowe wypicie dużej ilości alkoholu spowalnia zdolność organizmu do obrony przed infekcjami — nawet do 24 godzin później. Zarówno krótko-, jak i długotrwałe nadmierne spożycie alkoholu może zakłócać wiele aspektów odpowiedzi immunologicznej, co może osłabić obronę organizmu przed infekcją, utrudnić gojenie się ran po urazach tkanek, wywołać stan zapalny i przyczynić się do uszkodzenia narządów związanego z alkoholem.
Alkohol może wpływać na zachowania zwiększające prawdopodobieństwo zakażenia lub przeniesienia wirusa HIV na inne osoby. Alkohol może również przyspieszyć postęp HIV u osób żyjących z tą chorobą, wpływać na ich zaangażowanie i kontynuację leczenia HIV oraz zwiększać podatność na uszkodzenia narządów.

Wątroba

Nadużywanie alkoholu negatywnie wpływa na wątrobę i może prowadzić do różnych problemów i stanów zapalnych tego organu, w tym stłuszczenia wątroby, zapalenia wątroby i zwłóknienia, marskości wątroby, wreszcie raka wątrobowokomórkowego.

Płuca

Nadużywanie alkoholu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zespołu ostrej niewydolności oddechowej, bakteryjnego zapalenia płuc i zakażenia wirusem RSV (syncytialny wirus oddechowy). Osoby często pijące alkohol są bardziej narażone na choroby takie jak zapalenie płuc i gruźlica niż osoby, które nie piją go zbyt dużo.

Układ mięśniowo-szkieletowy

Picie alkoholu zwiększa ryzyko miopatii lub zaniku mięśni. Nadmierne spożycie alkoholu zwiększa ryzyko złamań, a nawet niewielkie ilości alkoholu zwiększają prawdopodobieństwo nawracających ataków dny moczanowej. Alkohol utrudnia również gojenie się złamań kości i zmniejsza gęstość kości.

Trzustka

Trzustka to narząd, który wytwarza substancje wspomagające funkcje organizmu, w tym trawienie i metabolizm. Długotrwałe nadużywanie alkoholu może prowadzić do zapalenia trzustki, które może upośledzać produkcję enzymów trawiennych i wpływać na hormony regulujące poziom cukru we krwi. Zapalenie trzustki to niebezpieczny stan zapalny trzustki, który powoduje jej obrzęk i ból. Ból przy nim występujący może się rozprzestrzeniać. Zapalenie trzustki może pojawić się nagle, jako ostry atak, zwany ostrym zapaleniem trzustki. Ono z kolei może przekształcić się w przewlekłe zapalenie trzustki, które jest stanem ciągłego stanu zapalnego trzustki. Przewlekłe zapalenie trzustki jest czynnikiem ryzyka rozwoju raka trzustki i cukrzycy.

Zatem nie da się mówić o tzw. bezpiecznym poziomie spożycia alkoholu. Nie ma znaczenia, ile i co się pije — ryzyko pogorszenia się stanu zdrowia osoby pijącej pojawia się już od pierwszej kropli każdego napoju alkoholowego. — Jedyne, co możemy powiedzieć na pewno, to to, że im więcej się pije, tym bardziej szkodliwe to jest. Im mniej się pije, tym bezpieczniej — uważa dr Carina Ferreira-Borges, pełniąca obowiązki kierowniczki Zespołu ds. Zarządzania Chorobami Niezakaźnymi i regionalnego doradcy ds. alkoholu i narkotyków w Regionalnym Biurze WHO dla Europy.

Magdalena Maria Bukowiecka
Korzystałam z materiałów Światowej Organizacji Zdrowia i U.S. Centers for Disease Control and Prevention.