Lwów płonie, a z nim nasza pamięć

We wtorek Lwów stał się celem zmasowanego ataku rosyjskich dronów. W ciągu dnia w kierunku Ukrainy wystrzelono setki bezzałogowców, a część z nich uderzyła w samo serce miasta – jego historyczne centrum, wpisane na listę UNESCO.

Uszkodzenia odnotowano w rejonie klasztoru bernardynów oraz przy Kościół św. Andrzeja we Lwowie – XVII-wiecznej świątyni, jednej z architektonicznych pereł Lwowa. Ranne zostały osoby cywilne, a fala uderzeniowa i odłamki naruszyły tkankę zabytkową, która przez stulecia opierała się wojnom, pożarom i politycznym kataklizmom.

To miejsce szczególne – nie tylko ze względu na swoją wartość artystyczną, ale także historyczną. Budowane od początku XVII wieku przez polskich fundatorów, związane z rodami Mniszchów, Sieniawskich czy Żółkiewskich, przez wieki stanowiło ważny punkt religijny i kulturowy dawnej Rzeczypospolitej. Dzisiejsze zniszczenia mają więc wymiar nie tylko materialny, lecz także symboliczny – uderzają w przestrzeń, która była świadkiem wspólnej historii Europy Środkowo-Wschodniej.

Na ostrzał szybko zareagowała UNESCO, wyrażając „głębokie zaniepokojenie” atakami, które dotknęły obszar światowego dziedzictwa. Organizacja przypomniała, że dobra kultury podlegają ochronie na mocy międzynarodowych konwencji – w tym konwencji haskiej – i zaapelowała do wszystkich stron konfliktu o powstrzymanie się od działań zagrażających zabytkom.

Zadeklarowano także gotowość do wsparcia Ukrainy w zabezpieczaniu i ocenie strat. Jednak reakcja ta spotkała się z ostrą krytyką ze strony Kijowa. Ukraińskie MSZ zarzuciło UNESCO brak jednoznacznego wskazania sprawcy ataku, podkreślając, że w sytuacji tak oczywistej odpowiedzialności milczenie organizacji podważa jej wiarygodność. W ocenie ukraińskich władz realną ochronę dziedzictwa zapewnia dziś przede wszystkim obrona przeciwlotnicza, a nie międzynarodowe deklaracje.

Z polskiej perspektywy wydarzenia we Lwowie mają szczególny, emocjonalny wymiar. Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych określiło atak jako „barbarzyński” i wymierzony w „wspólną pamięć i tożsamość”. Trudno o bardziej trafne ujęcie – Lwów, choć dziś należy do Ukrainy, pozostaje jednym z najważniejszych miejsc polskiego dziedzictwa kulturowego. To miasto, w którym przez wieki rozwijała się polska nauka, sztuka i religia, a jego architektura i zabytki do dziś noszą wyraźne ślady tej historii.

Dlatego informacje o zniszczeniach wywołują w Polsce reakcję głęboko emocjonalną – jakby uderzenie dotknęło czegoś własnego, bliskiego. Nie chodzi o politykę ani o kwestionowanie współczesnych granic. Chodzi o pamięć, której nie da się podzielić ani przenieść. Lwów pozostaje częścią polskiego doświadczenia historycznego – i właśnie dlatego każde uderzenie w jego zabytki odbierane jest jak cios wymierzony w tę pamięć.