Prezydent alarmuje: „Bezprecedensowy kryzys sądownictwa”. Ostry list do sędziów NSA

Podczas dorocznego zgromadzenia sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego prezydent Karol Nawrocki wystosował mocny list, w którym ostrzega przed „chaosem i anarchią” w polskim wymiarze sprawiedliwości. Wskazał na głęboki konflikt wokół statusu sędziów, krytykę działań rządu oraz zagrożenia dla obywateli, którzy – jego zdaniem – tracą pewność prawa i realny dostęp do sprawiedliwości.

Polski wymiar sprawiedliwości znalazł się w punkcie krytycznym – tak wynika z listu, jaki prezydent Karol Nawrocki skierował do uczestników dorocznego Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wystąpienie, odczytane przez szefa Kancelarii Prezydenta Zbigniewa Boguckiego, miało zdecydowanie bardziej alarmistyczny ton niż tradycyjne przesłania kierowane przy tej okazji.

Zamiast rutynowej analizy kondycji państwa, głowa państwa skoncentrowała się na – jak to określił – „bezprecedensowym kryzysie wymiaru sprawiedliwości”, który szczególnie dotyka sądów powszechnych. Prezydent wskazał, że obecna sytuacja wykracza poza standardowe napięcia instytucjonalne i przybrała formę systemowego sporu podważającego fundamenty państwa prawa.

Spór o status sędziów

Jednym z głównych zarzutów zawartych w liście jest kwestionowanie przez część środowiska sędziowskiego legalności powołań dokonanych po 2018 roku. Zdaniem prezydenta prowadzi to do sytuacji, w której podważany jest nie tylko status konkretnych sędziów, ale także ważność wydawanych przez nich orzeczeń.

W ocenie Nawrockiego takie działania nie mają podstaw prawnych i skutkują chaosem orzeczniczym. W praktyce – jak podkreślił – oznacza to uchylanie wyroków lub uznawanie ich za nieistniejące, co destabilizuje system prawny i wydłuża postępowania.

Obywatel w niepewności

Najpoważniejsze konsekwencje kryzysu, według prezydenta, ponoszą obywatele. W liście znalazł się szeroki katalog przykładów obrazujących, jak brak stabilności systemu sądowniczego wpływa na codzienne życie Polaków.

Nawrocki zwrócił uwagę, że obywatele tracą pewność, czy mogą skutecznie dochodzić swoich praw – zarówno w sprawach cywilnych, takich jak spory z bankami czy ubezpieczycielami, jak i w kwestiach rodzinnych, np. adopcji czy alimentów. Jeszcze bardziej niepokojąca – w jego opinii – jest nieprzewidywalność w sprawach karnych, gdzie nawet prawomocne wyroki mogą zostać podważone.

To wszystko prowadzi do erozji zaufania do państwa i jego instytucji. Jak zaznaczył prezydent, obywatel przestaje mieć pewność, czy państwo jest w stanie zagwarantować mu sprawiedliwość.

Krytyka rządu i „przywracania praworządności”

W swoim wystąpieniu prezydent ostro skrytykował działania obecnej większości rządzącej. Zarzucił jej, że pod hasłem „przywracania praworządności” doprowadza do pogłębiania kryzysu, m.in. poprzez kwestionowanie roli Krajowej Rady Sądownictwa.

Według Nawrockiego tworzenie „fikcji prawnej” dotyczącej statusu KRS prowadzi do systemowego podważania legalnie powołanych sędziów i ich orzeczeń. W jego ocenie działania te mają charakter polityczny i skutkują upolitycznieniem wymiaru sprawiedliwości, czemu – jak podkreślił – stanowczo się sprzeciwia.

Prezydent przypomniał również o swoim wecie wobec nowelizacji ustawy o KRS oraz o projekcie ustawy, który – według niego – ma przywrócić obywatelom realne prawo do sądu i ograniczyć przewlekłość postępowań.

Spór konstytucyjny i wizja zmian

W liście nie zabrakło także odniesień do szerszego kontekstu ustrojowego. Prezydent zwrócił uwagę, że zbliżająca się 30. rocznica uchwalenia Konstytucji to dobry moment na refleksję nad jej funkcjonowaniem.

Choć podkreślił, że obowiązująca ustawa zasadnicza spełnia wysokie standardy, to jednocześnie wskazał na jej słabości ujawnione w ostatnich dekadach. W jego opinii konieczne może być przyjęcie nowej konstytucji, która wprowadzi mechanizmy zapobiegające podobnym kryzysom w przyszłości.

Wymiar sprawiedliwości pod presją

Skala wyzwań, przed jakimi stoi sądownictwo administracyjne, znajduje odzwierciedlenie także w liczbach. W 2025 roku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło ponad 24 tysiące spraw, a do wojewódzkich sądów administracyjnych – blisko 74 tysiące. Jednocześnie NSA podejmował uchwały w składach powiększonych, co świadczy o złożoności rozstrzyganych zagadnień.

Doroczne zgromadzenie, w którym uczestniczyli przedstawiciele sądów administracyjnych z całego kraju oraz goście zagraniczni, stało się tym razem areną nie tylko podsumowań, ale przede wszystkim mocnego polityczno-prawnego przekazu.

List prezydenta pokazuje, że spór o kształt wymiaru sprawiedliwości w Polsce pozostaje jednym z najważniejszych i najbardziej konfliktowych tematów życia publicznego – a jego rozwiązanie wciąż wydaje się odległe.