Czy dotykamy rąk autorów Biblii? Przełomowe odkrycie holenderskich naukowców

Model sztucznej inteligencji opracowany przez holenderskich naukowców zrewolucjonizował badania nad zwojami znad Morza Martwego. Dzięki analizie pisma udało się ustalić, że niektóre z tych tekstów mogły powstać dokładnie w czasie, gdy spisywano biblijne księgi. Czy to oznacza, że mamy do czynienia z rękopisami oryginalnych autorów Biblii?

To może być jedno z najważniejszych odkryć w badaniach nad Biblią od czasu samego odnalezienia zwojów. Sztuczna inteligencja pozwoliła datować rękopisy z Qumran na okres znacznie bliższy czasom autorów Pisma Świętego, niż dotąd przypuszczano. Jak pokazuje nowe badanie, niektóre z nich mogły zostać zapisane dokładnie w czasie powstawania Księgi Daniela czy Koheleta.

Zwoje z Qumran, odnalezione w połowie XX wieku przez beduińskich pasterzy w jaskiniach nad Morzem Martwym, to bezcenny zbiór najstarszych znanych tekstów żydowskich. Obejmują fragmenty Biblii hebrajskiej, teksty prawne oraz pisma o treści religijnej i społecznej. Dotychczas uważano, że powstały między III wiekiem p.n.e. a II wiekiem n.e. Precyzyjne określenie ich wieku pozostawało jednak wyzwaniem – żaden z dokumentów nie zawiera daty, a analiza pisma była ograniczona brakiem odpowiednich materiałów porównawczych.

Przełom przyniosło zastosowanie nowoczesnej technologii. Zespół naukowców z Uniwersytetu w Groningen, kierowany przez prof. Mladena Popovicia, opracował model sztucznej inteligencji nazwany Enoch – od imienia biblijnego patriarchy kojarzonego z tajemną wiedzą.

– To jak maszyna czasu. Możemy niemal uścisnąć dłoń ludziom sprzed dwóch tysięcy lat i znacznie precyzyjniej umiejscowić ich w czasie – mówi prof. Popović.

Enoch został "nakarmiony" 62 cyfrowymi obrazami śladów atramentu z rękopisów, które wcześniej poddano datowaniu radiowęglowemu. Dzięki temu model nauczył się kojarzyć style pisma z konkretnymi okresami historycznymi. W testach osiągnął skuteczność sięgającą 85 procent. Następnie zastosowano go do analizy 135 nieoznaczonych zwojów – w 79 procentach przypadków datowanie uznano za wiarygodne.

Kluczowe było również oczyszczenie próbek z pozostałości oleju rycynowego, używanego w latach 50. XX wieku do uwidaczniania pisma, który mógł zniekształcać wcześniejsze wyniki datowania radiowęglowego.

Wnioski są zdumiewające. Fragment zwoju oznaczonego jako 4Q114, zawierający wersety z Księgi Daniela, dotąd datowano na koniec II wieku p.n.e., czyli jedno pokolenie po czasach domniemanego autora. Teraz okazuje się, że mógł on powstać dokładnie w czasie, gdy tekst ten był tworzony. Podobnie jest z jedną z kopii Księgi Koheleta.

– Mamy dwa zwoje biblijne, które teraz datowane są na okres zgodny z czasem, w którym prawdopodobnie pisali ich autorzy. To niezwykle ekscytujące, bo oznacza, że naprawdę jesteśmy w tym samym czasie co ręce, które pisały Biblię – podkreśla prof. Popović.

To sensacyjne odkrycie może wpłynąć nie tylko na biblistykę, ale także na całościowe postrzeganie starożytnego Bliskiego Wschodu. – Uczeni będą musieli na nowo przemyśleć historyczne rekonstrukcje oraz modele dotyczące autorów zwojów znad Morza Martwego. Ale także szersze procesy historyczne w basenie Morza Śródziemnego – dotyczące Seleucydów w Syrii, Ptolemeuszy w Egipcie i Hasmoneuszy w Judei – zaznacza naukowiec.

źródło: Interia / red.