Koniec tajemnicy. Wiadomo, kim jest Banksy?

Kiedyś powiedział, że niewidzialność to supermoc, a jego „znakiem firmowym” była właśnie anonimowość. Przez niemal trzy dekady pozostawał jedną z największych zagadek współczesnej sztuki. Czy już wiadomo, kim jest Banksy – autor najbardziej rozpoznawanych murali na świecie?

Banksy to brytyjski artysta street artu, który od lat działa pod pseudonimem i konsekwentnie ukrywa swoją tożsamość. Jego prace pojawiają się na ulicach największych miast świata – od Londynu po Nowy Jork – często w miejscach trudnych do osiągnięcia lub zaskakujących.

Artysta zasłynął z charakterystycznej techniki szablonowej, dzięki której jego grafiki można wykonać szybko – co w przypadku nielegalnych murali ma ogromne znaczenie.

Sam przyznawał, że sięgnął po nią po jednym z incydentów podczas malowania pociągów ze znajomymi. Gdy policja pojawiła się na miejscu, musiał ukrywać się pod wagonem przez kilka godzin. Wpatrując się w numer seryjny pociągu naniesiony szablonem, wpadł na pomysł wykorzystania tej metody w swojej sztuce.

Jego prace łączą humor z ostrym komentarzem społecznym. Banksy często porusza tematy wojny, kapitalizmu, nadzoru czy nierówności społecznych. W jego muralach regularnie pojawiają się policjanci, żołnierze, dzieci, starsi ludzie czy zwierzęta – zwłaszcza szczury, które stały się jednym z jego symboli.

Artysta wielokrotnie podkreślał, że nie zależy mu na uznaniu świata sztuki.

„Nie zależy mi tak bardzo na tym, by przekonać ludzi ze świata sztuki, że to, co robię, to ‘sztuka’. Bardziej zależy mi na tym, by przekonać ludzi ze środowiska graffiti, że to, co robię, to naprawdę wandalizm” – mówił w rozmowie z LA Weekly.

Banksy przez lata stworzył dziesiątki murali, instalacji i prowokacyjnych akcji artystycznych. Wiele z nich stało się ikonami współczesnej kultury.

Do najbardziej znanych należą m.in.:

• mural „One Nation Under CCTV” w Londynie, przedstawiający chłopca malującego gigantyczny napis pod czujnym okiem policjanta,
• seria prac na murze oddzielającym Izrael od terytoriów palestyńskich, w tym obraz dziecka kopiącego dziurę w murze zabawkową łopatką,
• prowokacyjna instalacja z dmuchaną lalką w stroju więźnia z Guantanamo, pozostawioną w Disneylandzie w ramach protestu przeciwko metodom stosowanym w takich więzieniach,
• akcja podmiany 500 egzemplarzy albumu Paris Hilton w brytyjskich sklepach muzycznych na spreparowane wersje z satyrycznymi remiksami i zmienioną okładką,
• w Muzeum Historii Naturalnej umieścił własny eksponat – wypchanego szczura przebranego za grafficiarza z puszką farby głoszącą, że „Nasz czas nadejdzie” (Our time will come) pod nazwą Banksus Militus Ratus.

Nowy rozdział w historii prób ustalenia tożsamości Banksy’ego rozpoczął się w 2022 roku.

W zniszczonej przez rosyjskie bombardowania ukraińskiej wsi Horenka pojawił się mural przedstawiający mężczyznę szorującego sobie plecy w wannie. Autorem – jak szybko ustalono – był Banksy.

Jego obecność w ogarniętej wojną Ukrainie ponownie rozpaliła spekulacje dotyczące tożsamości artysty. Trop ten postanowili prześledzić dziennikarze agencji Reuters, którzy rozpoczęli własne dochodzenie.

Według ich ustaleń w Horence pojawiło się dwóch zamaskowanych artystów pracujących przy muralu. Jednym z nich miał być Robert Del Naja – brytyjski muzyk, współzałożyciel i wokalista zespołu Massive Attack, od lat pojawiający się w teoriach dotyczących Banksy’ego.

Robert Del Naja, fot. alterna2, CC BY 2.0 

Śledztwo doprowadziło jednak dziennikarzy do innego nazwiska.

Reuters dotarł do dokumentów z 2000 roku związanych z zatrzymaniem osoby malującej graffiti na billboardzie przy Hudson Street w Nowym Jorku. W aktach policyjnych i sądowych pojawia się podpis Robin Gunningham, który przyznał się wówczas do wykonania graffiti.

Według ustaleń agencji pseudonim Banksy może mieć związek z żartobliwym przydomkiem „Robin Banks”, którym artysta miał posługiwać się w latach 90.

Trop komplikuje się jednak przy analizie wydarzeń z Ukrainy. Z danych granicznych wynika bowiem, że osoba, która wjechała do kraju razem z Del Nają w 2022 roku, posługiwała się nazwiskiem David Jones.

Źródła cytowane przez Reuters twierdzą, że Gunningham mógł rozważać formalną zmianę nazwiska już po głośnym śledztwie dziennikarskim z 2008 roku, kiedy jego nazwisko po raz pierwszy pojawiło się w mediach w kontekście Banksy’ego. Jeśli rzeczywiście do tego doszło, wybór mógł paść na jedno z najbardziej typowych nazwisk w Wielkiej Brytanii – takie, które pozwala łatwo zniknąć w tłumie.

Mimo tych ustaleń sprawa wciąż nie ma oficjalnego finału. Sam Banksy nigdy nie potwierdził swojej tożsamości. Tajemnica, która przez lata była częścią jego legendy, wciąż pozostaje – przynajmniej formalnie – nierozwiązana.

Mimo nowych ustaleń wielu fanów uważa, że prawdziwa tożsamość artysty nadal pozostaje częścią jego twórczości. Sam Banksy od lat podkreślał, że nie zamierza się ujawniać.

Paradoks polega na tym, że im bardziej świat chce poznać jego nazwisko, tym bardziej rośnie legenda artysty. A tajemnica – która przez lata była jego największą tarczą – wciąż pozostaje częścią fenomenu Banksy’ego.