Najdłuższy dzień roku. Astronomiczne lato zaczyna się dziś

W niedzielę 21 czerwca 2026 roku o godzinie 10:26 rozpoczyna się astronomiczne lato. To moment przesilenia letniego, gdy Słońce osiąga najwyższe położenie na niebie, dzień trwa najdłużej w roku, a noc jest najkrótsza. Astronomowie przypominają, że początek lata astronomicznego nie zawsze pokrywa się z kalendarzem, a czerwiec i lipiec to także najlepszy czas na obserwację obłoków srebrzystych.

Astronomiczne lato rozpoczyna się w niedzielę 21 czerwca o godzinie 10:26. To chwila, w której na półkuli północnej występuje przesilenie letnie. Słońce znajduje się wtedy najwyżej nad horyzontem w swoim rocznym ruchu pozornym.

W praktyce oznacza to najdłuższy dzień i najkrótszą noc w roku. Im dalej na północ, tym różnica między dniem a nocą jest wyraźniejsza. Za kołem podbiegunowym w tym czasie noc praktycznie nie występuje.

Przesilenie letnie wynika z nachylenia osi Ziemi oraz jej ruchu wokół Słońca. W tym momencie półkula północna jest najmocniej zwrócona ku Słońcu, dlatego promienie słoneczne docierają do niej pod największym kątem.

„Słońce jest najwyżej na niebie w południe” – wyjaśnia astronom dr Leszek Błaszkiewicz z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Astronom przypomina, że Słońce w swoim rocznym ruchu zmienia położenie na tle gwiazdozbiorów zodiakalnych i znaków zodiaku. W dniu przesilenia letniego mówi się o wejściu Słońca w znak Raka, choć jego rzeczywiste położenie na tle gwiazdozbiorów wygląda inaczej.

Lato kalendarzowe tradycyjnie zaczyna się 22 czerwca. Lato astronomiczne zależy jednak od rzeczywistego położenia Ziemi względem Słońca, dlatego jego początek może przypadać w innym momencie.

Różnica wynika z ruchów Ziemi, w tym obiegu wokół Słońca, obrotu wokół własnej osi oraz zjawiska precesji. To powolna zmiana położenia osi obrotu naszej planety.

„Ziemia oprócz tego, że obraca się wokół własnej osi i obiega Słońce naokoło, oś rotacji Ziemi podlega zjawisku precesji i to jest zjawisko długotrwałe. Jeden taki pełen obrót to jest około dwudziestu sześciu tysięcy lat” – tłumaczy dr Błaszkiewicz.

Właśnie dlatego znaki zodiaku używane w tradycyjnym podziale ekliptyki nie pokrywają się dziś dokładnie z rzeczywistym położeniem gwiazdozbiorów na niebie.

W chwili przesilenia letniego przyjmuje się, że Słońce wchodzi w znak Raka. Astronomicznie nie oznacza to jednak, że znajduje się dokładnie na tle gwiazdozbioru Raka.

Ze względu na precesję osi Ziemi rzeczywiste położenie Słońca na niebie jest przesunięte. Jak wyjaśniają astronomowie, w tym czasie znajduje się ono pomiędzy gwiazdozbiorami Byka i Bliźniąt.

To różnica między symbolicznym podziałem nieba na znaki zodiaku a faktycznym układem gwiazdozbiorów obserwowanych z Ziemi.

Początek lata to nie tylko najdłuższe dni. Czerwiec i lipiec są również najlepszym okresem do obserwacji obłoków srebrzystych. To najwyższe chmury widoczne z Ziemi.

Obłoki srebrzyste tworzą się na wysokości około 75–85 kilometrów. Dla porównania, najwyższe chmury burzowe sięgają zwykle do około 12 kilometrów.

Można je zobaczyć nisko nad północnym horyzontem, krótko po zachodzie Słońca albo przed jego wschodem. Wtedy Słońce znajduje się już pod horyzontem, ale nadal oświetla bardzo wysoko położone chmury.

Latem Słońce chowa się pod horyzontem bardzo płytko. Dlatego nawet nocą niebo może pozostawać delikatnie rozświetlone, zwłaszcza na północy.

Na tle tej jasnej poświaty obłoki srebrzyste mogą wyglądać jak delikatne, jasne smugi. Są srebrzyste, lekko świecące i wyraźnie odcinają się od ciemniejszego nieba.

Pierwsze wzmianki o obserwacji obłoków srebrzystych pochodzą z 1885 roku. Dziś naukowcy łączą ich występowanie zarówno z naturalnymi procesami w atmosferze, jak i działalnością człowieka, w tym startami rakiet.

Przesilenie letnie wyznacza ważny moment w roku. Od tej chwili dni na półkuli północnej stopniowo zaczną się skracać, choć przez wiele tygodni pozostaną jeszcze bardzo długie.

Astronomiczne lato potrwa do równonocy jesiennej. Do tego czasu Słońce będzie nadal wysoko nad horyzontem, a temperatury i długość dnia będą sprzyjać letnim obserwacjom nieba.