SAFE: szansa czy zagrożenie dla suwerenności Polski?

Miliardy euro z Unii Europejskiej na modernizację polskiej armii brzmią kusząco, ale czy Polska w zamian nie traci kontroli nad własnym wojskiem? Prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę o SAFE, wskazując na poważne zagrożenia dla suwerenności państwa. Jak daleko może sięgać wpływ Brukseli na bezpieczeństwo Polski?

W piątkowy wieczór na stronach prezydenckich opublikowano oficjalne uzasadnienie weta prezydenta Karola Nawrockiego wobec ustawy wdrażającej program unijnych pożyczek SAFE. Dokument podkreśla, że przyjęcie przepisów prowadziłoby do „ingerencji w konstytucyjną zasadę zwierzchnictwa Narodu” oraz ograniczałoby kompetencje prezydenta w zakresie Sił Zbrojnych RP.

SAFE (Strategic Asset for European Defense) to unijny mechanizm niskooprocentowanych pożyczek na szybkie wzmocnienie potencjału militarnego państw członkowskich UE. Polska mogłaby uzyskać środki sięgające 43,7 mld euro, z czego rząd deklarował, że 89 proc. trafi do krajowego przemysłu obronnego.

Prezydent Nawrocki w orędziu podkreślił: „Nigdy nie podpiszę ustawy, która uderza w naszą suwerenność, niezależność, bezpieczeństwo ekonomiczne i militarne”. W uzasadnieniu wskazał, że mechanizm SAFE pozwala Komisji Europejskiej oceniać wnioski o wypłatę środków, warunkować je tzw. „kamieniami milowymi” i działać w sposób władczy, bez możliwości odwołania się do sądu, co jego zdaniem narusza konstytucję RP.

Według prezydenta, ustawa wprowadzałaby możliwość współdecydowania instytucji UE o zakupie uzbrojenia i sprzętu wojskowego Sił Zbrojnych RP, czyli kompetencji wyłącznej polskich organów państwowych. „Czym innym jest koordynowanie polityk zbrojeniowych samodzielnie przez państwa, a czym innym ustalanie polityki zbrojeniowej UE wykonywanej przez państwa członkowskie” – czytamy w dokumencie.

Kolejnym argumentem weta jest brak zgodności z art. 90 Konstytucji RP, który reguluje przekazywanie kompetencji państwa organizacjom międzynarodowym. Prezydent wskazał też na ryzyko finansowe: warunki pożyczki SAFE nie precyzują kosztów odsetek i spłat, co mogłoby spowodować wzrost długu publicznego powyżej konstytucyjnego limitu 60 proc. PKB.

Do sprawy odnieśli się także eksperci konstytucyjni. Jak czytamy w mediach społecznościowych Konfederacji, SAFE jest niezgodny z Konstytucją i Traktatem o UE – mówi prof. Ryszard Piotrowski, jeden z najwybitniejszych polskich konstytucjonalistów. W swojej analizie stwierdził wprost, że program SAFE narusza suwerenność Polski:

„Nie można przekazać kompetencji składających się na istotę suwerenności, a do tych kompetencji należy władza nad armią. Polska może uczestniczyć w integracji, ale tylko w granicach przekazanych kompetencji. Traktat o UE mówi jasno, że bezpieczeństwo narodowe pozostaje w zakresie wyłącznej odpowiedzialności państwa członkowskiego. Nasza Konstytucja zabrania zaciągania tego rodzaju pożyczek. Rozporządzenie o SAFE pozwala Komisji Europejskiej decydować o naszej armii – na to Konstytucja nie pozwala. Siły Zbrojne podlegają demokratycznej kontroli polskiej władzy, a nie Brukseli. Mechanizm warunkowości może też prowadzić do ingerencji w proces wyborczy, naruszając zasadę demokratycznych wyborów”.