Ile i na co wydaje państwo? Odpowiedzi Polaków zaskakują

Polacy często nie są świadomi, ile państwo przeznacza na emerytury, służbę zdrowia czy administrację, co prowadzi do przekonania, że publiczne środki są marnowane. Lepsza znajomość struktury wydatków publicznych może zmieniać opinie na temat roli państwa.

Badania, opublikowane w czasopiśmie "European Journal of Political Economy" przez Jakuba Sawulskiego, Nikodema Szewczyka i Anetę Kiełczewską, pokazują, że Polacy mają ograniczoną wiedzę o strukturze wydatków publicznych.

Mimo że badania przeprowadzono we wrześniu 2021 roku, ich wnioski wciąż są aktualne. Przykładem jest badanie CBOS z lipca 2024 roku, które wskazuje, że 72% Polaków opowiada się za ograniczeniem wydatków państwa, podczas gdy tylko 9% popiera podniesienie podatków. Autorzy sugerują, że lepsza informacja o publicznych wydatkach mogłaby zmniejszyć poparcie dla cięć budżetowych.

[tweet]https://x.com/CBOS_Info/status/1819313701893120450[/tweet]

W eksperymencie na próbie 1800 osób ekonomiści sprawdzili, jak Polacy postrzegają strukturę wydatków publicznych w ośmiu kategoriach, takich jak emerytury, administracja czy ochrona środowiska. Średni błąd w ich odpowiedziach wynosił ponad 8 punktów procentowych. Największe różnice dotyczyły emerytur, na które ankietowani szacowali o połowę mniejsze wydatki niż w rzeczywistości, oraz administracji i ochrony środowiska, gdzie znacząco przeszacowali wydatki – trzykrotnie więcej niż faktyczne kwoty.

71% respondentów przeszacowało wydatki na administrację publiczną, wskazując wartość o co najmniej połowę wyższą od faktycznej, a 64% niedoszacowało wydatków na emerytury. Tylko 28% poprawnie oceniło, że to emerytury pochłaniają największą część budżetu, podczas gdy 31% błędnie uznało administrację za największy wydatek.

[tweet]https://x.com/jakubsawulski/status/1828196692669452688[/tweet]

Brak wiedzy o strukturze wydatków publicznych wpływa na ich ocenę – w grupie poinformowanej o faktycznej strukturze 39% wydatków uważano za zmarnowane, w porównaniu do 51% w grupie bez tej informacji. Informacja ta zmienia także opinie o priorytetach – bez niej 83% chciało zmniejszyć wydatki na administrację, natomiast większość popierała zwiększenie nakładów na zdrowie (71%) i emerytury (48%).

W grupie poinformowanej o rzeczywistej strukturze wydatków publicznych poparcie dla zwiększenia nakładów na emerytury było o 12 pkt proc. niższe, a poparcie dla ich zmniejszenia o 16 pkt proc. wyższe niż w grupie kontrolnej. Mimo to, w obu grupach większość respondentów chciała ograniczyć wydatki na administrację, co wskazuje na trwałe przekonanie o ich marnotrawstwie, niezależnie od faktycznej skali tych wydatków.

Badania sugerują, że rząd powinien dążyć do większej przejrzystości budżetowej, by lepiej informować społeczeństwo o strukturze wydatków. Świadomość wysokich nakładów na emerytury może zmniejszyć presję na ich dalszy wzrost, co staje się kluczowe w obliczu starzejącej się populacji.

[tweet]https://x.com/jakubsawulski/status/1828196700361761234[/tweet]

Jeden z autorów badania zauważył, że zwiększenie wiedzy o strukturze wydatków publicznych może poprawić ocenę rządu przez społeczeństwo. "Transparentność wydatków może sprawić, że ludzie będą lepiej oceniać polityków" – podkreślił ekonomista.

Zaznaczył jednak, że większa przejrzystość nie eliminuje poparcia dla populistycznych postulatów cięcia wydatków na administrację. Nawet informacja, że stanowią one tylko 5% budżetu, nie zmniejsza istotnie chęci do szukania oszczędności w tej kategorii.

Źródło: Money.pl