„Każda moja książka jest książką niedopisaną”. Wiesław Myśliwski kończy 94 lata

W środę 25 marca 2026 roku Wiesław Myśliwski skończył 94 lata. Laureat Nagrody Nike, autor takich powieści jak „Widnokrąg” czy „Traktat o łuskaniu fasoli”, od niemal pół wieku opowiada o świecie, którego już nie ma – polskiej wsi, kulturze chłopskiej i przemijaniu codziennego życia. Dla pisarza każda książka pozostaje niedopisaną, a proces tworzenia jest równie ważny jak gotowy tekst.

Wiesław Myśliwski obecny jest w polskiej literaturze od niemal pięćdziesięciu lat. Choć kolejne powieści publikował rzadko, każda premiera była wydarzeniem, które przyciągało uwagę czytelników i krytyków. Jego bohaterowie to najczęściej polscy chłopi, a akcja rozgrywa się w prowincjonalnym świecie, który Myśliwski znał z własnego dzieciństwa. Pisząc o nim, próbował uchwycić nie tylko zwykłe życie, ale też uniwersalne wartości ludzkiej egzystencji – uprawę ziemi, budowę domu, przekazywanie tradycji i kulturę mowy.

„Kultura wiejska zawiera w sobie wieczne wartości ludzkiej egzystencji i najbardziej uniwersalne siły pozwalające na kształtowanie własnego losu” – mówił w jednym z wywiadów. Jednocześnie zdaje sobie sprawę, że polskiej kultury chłopskiej właściwie już nie ma. „Kultura chłopska umierała wraz z wkraczaniem pisma. To, co było ambicją kulturalną młodych pokoleń chłopskich, wyznaczało jednocześnie jej kres. Bowiem kultura chłopska była kulturą mowy” – wspominał, wskazując, że telewizor, pralka czy telefon ostatecznie zastąpiły dawną wiejską izbową „instytucję kultury”, gdzie odbywały się sąsiedzkie pogwarki i opowieści.

Myśliwski nie należał do żadnych grup literackich i od zawsze tworzył w sposób całkowicie niezależny. Jego proza wyrasta z tradycji mowy, a nie z pisma. Jak tłumaczył, doświadczenie literackie zawdzięcza kontaktowi z językiem w kulturze chłopskiej, w której słowo miało moc sprawczą – zaklinało nieszczęścia, ustanawiało rzeczywistość i obłaskawiało śmierć. Wychowany w świecie mowy, Myśliwski pisze literaturę „z mowy”, starając się oddać rytm opowieści, który przechodził mu przez słuch i wyobraźnię.

Pisarz urodził się 25 marca 1932 roku w Dwikozach koło Sandomierza w Świętokrzyskiem. Po studiach polonistycznych na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim pracował w Ludowej Spółdzielni Wydawniczej, a później kierował redakcją kwartalnika „Regiony” i redagował dwutygodnik „Sycyna”. Debiutował powieścią „Nagi sad” w 1967 roku. Kolejne utwory – „Pałac”, „Klucznik”, „Kamień na kamieniu”, „Widnokrąg” i „Traktat o łuskaniu fasoli” – ugruntowały jego pozycję w literaturze polskiej. „Widnokrąg” i „Traktat o łuskaniu fasoli” zostały uhonorowane Nagrodą Nike.

Myśliwski jest znany z powolnego tempa pracy. Nad „Traktatem o łuskaniu fasoli” pracował czterdzieści lat, a każda książka, zdaniem pisarza, pozostaje „niedopisana”. „Zawsze mam wrażenie, że gdybym posiedział jeszcze nad nią rok, dwa, trzy, to napisałbym lepszą książkę” – mówił, dodając, że dopóki książka nie trafia do druku, wciąż poprawia ją w głowie, a nawet dyktuje poprawki przez telefon.

Pisarz stroni od mediów i rzadko udziela wywiadów, chętniej opowiada podczas spotkań z czytelnikami. Pisze ołówkiem przy starym dębowym stoliku w domu, uważając, że każdy dotyk papieru staje się częścią procesu twórczego. Jego credo literackie to prostota: „Chciałbym zapomnieć o wszystkich książkach, jakie przeczytałem. Uważam, że literatura jest niczym więcej, jak sztuką języka. To język ustanawia literacki świat książki. Taki język – taki świat.”

W pracy Myśliwskiego szczególnie cenione są dbałość o rytm zdań, subtelność metafor i głęboka obserwacja ludzkiej psychiki. Literatura, którą tworzy, dokumentuje świat, który odchodzi, ale jednocześnie stawia uniwersalne pytania o tożsamość, przynależność i sens życia.

W dniu 94. urodzin Wiesława Myśliwskiego polska literatura świętuje nie tylko wyjątkową karierę, ale też człowieka, który przez prawie pół wieku pokazywał, że proza może być pełna życia, prawdy i poetyckiego piękna – i że słowo, jeśli jest prawdziwe, nigdy nie przemija.