SAFE przegłosowane

Sejm zakończył prace nad ustawą wdrażającą program SAFE. W piątkowych głosowaniach większość parlamentarna przyjęła poprawki Senatu, finalizując tym samym etap legislacyjny w izbie niższej. Ustawa trafi teraz na biurko prezydenta Karola Nawrockiego, który – zgodnie z konstytucją – ma 21 dni na podjęcie decyzji o jej podpisaniu lub zawetowaniu.

To głosowanie zamyka wielotygodniową debatę wokół programu, który według rządu ma wzmocnić potencjał obronny Polski poprzez uruchomienie środków w ramach Finansowego Instrumentu Zwiększenia Bezpieczeństwa. Opozycja ocenia jednak projekt jako rozwiązanie szkodliwe i sprzeczne z polskim interesem państwowym.

Formalnie Sejm głosował nad odrzuceniem poprawek Senatu.

W przypadku dwóch poprawek dotyczących zagwarantowania, że spłata pożyczki nie będzie finansowana z budżetu Ministerstwa Obrony Narodowej, przeciwko ich odrzuceniu zagłosowało 250 posłów, za – 182, a 5 wstrzymało się od głosu.

Trzecia poprawka zobowiązywała szefa MON do przedstawiania corocznego sprawozdania z realizacji planu finansowego instrumentu komisjom finansów i obrony w Sejmie i Senacie. W tym przypadku wszyscy obecni posłowie opowiedzieli się przeciwko jej odrzuceniu.

Czwarta poprawka dotyczyła mechanizmów kontroli antykorupcyjnej. Przeciwko jej odrzuceniu zagłosowało 436 posłów, 2 było za, nikt nie wstrzymał się od głosu.

Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty zapowiedział, że jeszcze tego samego dnia podpisze ustawę i przekaże ją prezydentowi.

Program SAFE od początku budził silne emocje polityczne. Rząd argumentuje, że mechanizm umożliwi szybkie i skoordynowane inwestycje w bezpieczeństwo, w czasie gdy sytuacja geopolityczna w Europie pozostaje napięta. W ocenie większości parlamentarnej instrument stanowi szansę na modernizację i zwiększenie odporności państwa.

Opozycja prezentuje odmienne stanowisko. Część jej przedstawicieli wskazuje na ryzyko nadmiernego zadłużenia, ograniczenie decyzyjności państwa oraz potencjalne uzależnienie finansowe od instytucji unijnych. W debacie publicznej pojawiły się argumenty o „pułapce wieloletniego długu” – chodzi o możliwość zaciągnięcia wieloletniej pożyczki o zmiennym oprocentowaniu, której spłata rozciągnięta byłaby na dekady.

Krytycy projektu podnoszą również kwestię mechanizmu warunkowości, który – ich zdaniem – może w przyszłości stać się narzędziem nacisku politycznego. Zwolennicy ustawy odpowiadają, że podobne instrumenty funkcjonują w ramach Unii Europejskiej od lat, a Polska jako państwo członkowskie współtworzy ich zasady.

Na tym etapie los ustawy zależy od decyzji głowy państwa. Prezydent może ją podpisać, skierować do ponownego rozpatrzenia przez Sejm w ramach weta ustawodawczego lub skierować do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej.

Bez względu na ostateczne rozstrzygnięcie, głosowanie nad SAFE stało się jednym z ważniejszych momentów obecnej kadencji parlamentu – nie tylko ze względu na skalę finansową projektu, ale przede wszystkim z powodu fundamentalnego sporu o kierunek polityki bezpieczeństwa i zakres integracji europejskiej.