UE tworzy social media

Blisko 500 mln euro, polityczne poparcie z Brukseli i obietnica „europejskich wartości” zamiast algorytmicznego chaosu. Tak w skrócie wygląda projekt W – nowej platformy społecznościowej, która ma być odpowiedzią Unii Europejskiej na serwis X Elona Muska. Inicjatywa już na starcie wzbudza jednak kontrowersje: od obowiązkowej weryfikacji tożsamości po silne powiązania z polityką i środowiskami ekoaktywistów.

Europejska alternatywa dla X

Unijne instytucje wraz z powiązanymi z nimi kręgami politycznych decydentów postanowiły zainwestować niemal pół miliarda euro w stworzenie nowej platformy społecznościowej o nazwie W. Projekt reklamowany jest jako „bezpieczna”, „zweryfikowana” i „oparta na wartościach europejskich” alternatywa dla X, należącego do Elona Muska, który od miesięcy pozostaje w ostrym sporze z Komisją Europejską.

Oficjalne ogłoszenie inicjatywy nastąpiło podczas tegorocznego Światowego Forum Ekonomicznego w Davos. To tam wybrzmiały obawy europejskich elit przed zalewem – jak to określono – „propagandowych treści z USA” oraz przed rosnącą rolą platform, które nie poddają się unijnej wizji regulowania debaty publicznej w sieci.

Duński publicysta Michał Jarlner zauważył w tym kontekście, że start projektu W zbiega się w czasie z najpoważniejszym kryzysem w relacjach transatlantyckich od czasów II wojny światowej, nawiązując do napięć między Danią a USA wokół Grenlandii.

„Wartości europejskie” i obowiązkowa weryfikacja

Twórcy W zapowiadają, że nowy portal będzie oparty na weryfikacji użytkowników oraz ręcznej moderacji treści. Każdy, kto zechce założyć konto, będzie musiał potwierdzić swoją tożsamość dokumentem ze zdjęciem. Oficjalnym powodem jest walka z botami, trollami i kontami generowanymi przez sztuczną inteligencję.

To właśnie ten punkt budzi dziś największe emocje. Krytycy pytają, czy chodzi jeszcze o walkę z dezinformacją, czy już o stworzenie platformy, na której anonimowość – jedna z podstaw internetu – przestanie istnieć.

Szefowa projektu, Anna Zeiter, była przez ponad dekadę odpowiedzialna w eBayu za wdrażanie rozwiązań z zakresu AI i ochrony danych. W mediach społecznościowych przekonywała, że Europa pilnie potrzebuje własnej platformy, zarządzanej i hostowanej na Starym Kontynencie, która połączy weryfikację użytkowników z wolnością słowa i ochroną prywatności.

W wywiadzie dla szwajcarskiego magazynu „Bilanz” Zeiter dodała, że celem W jest promowanie „pozytywnej, pełnej szacunku komunikacji”, a publikowane treści mają być oceniane przez zespoły weryfikatorów pod kątem ich „wartości”.

Widmo cenzury wraca do gry

Deklaracje o ręcznej moderacji i „przeglądzie wartości treści” natychmiast wywołały skojarzenia z dawnymi programami fact-checkingu w największych mediach społecznościowych. Zaledwie rok wcześniej Mark Zuckerberg wycofał się z podobnych rozwiązań na Facebooku, mówiąc wprost o „terrorze poprawności politycznej” i nieusuwalnej stronniczości moderatorów.

Tymczasem dla Komisji Europejskiej zacieśnienie kontroli nad treściami w sieci jest jednym z priorytetów na najbliższe lata. Oficjalnie chodzi o „bezpieczeństwo w internecie”, walkę z mową nienawiści i uzależniającymi algorytmami. Krytycy mówią jednak wprost o nowej odsłonie cenzury, tyle że ubranej w język troski o użytkownika.

Ekoaktywiści i politycy w tle

Własność platformy W ma należeć do szwedzkiej spółki medialnej We Don’t Have Time, znanej przede wszystkim z działalności w obszarze aktywizmu klimatycznego. To właśnie ta firma finansowała projekt od samego początku.

Do jej zarządu zaproszono m.in. byłego wicekanclerza Niemiec Philippa Röslera, dwóch byłych ministrów Szwecji oraz Sandrine Dixson-Declève, przewodniczącą lewicowego Klubu Rzymskiego. Lista nazwisk sprawia, że trudno mówić o apolitycznym charakterze inicjatywy.

Dodatkowo za powstaniem platformy lobbowała grupa europosłów, którzy wystosowali do Komisji Europejskiej list otwarty, domagając się wsparcia – także finansowego – dla europejskich mediów społecznościowych. Oficjalnym powodem była troska o respektowanie unijnych regulacji przez globalnych gigantów technologicznych.

Sama Zeiter nie ukrywa, że powodzenie W w dużej mierze zależy od tego, czy europejscy politycy porzucą X i przeniosą swoją aktywność do nowego serwisu.

Musk kontra Bruksela

Powstanie W trudno oddzielić od narastającego konfliktu między Komisją Europejską a Elonem Muskiem. W grudniu ubiegłego roku Bruksela nałożyła na X karę 120 mln euro za rzekome naruszenia unijnej ustawy o usługach cyfrowych (DSA). Musk uznał argumentację Komisji za absurdalną.

Kilka tygodni później sekretarz stanu USA Marco Rubio ogłosił zakaz wjazdu do Stanów Zjednoczonych dla pięciu Europejczyków, których oskarżył o działania mające na celu wymuszanie cenzury na amerykańskich platformach.

Spór tylko podsycił narrację, że Europa chce stworzyć własną, ściśle kontrolowaną alternatywę dla amerykańskich serwisów społecznościowych.

Czy Europa powtórzy los Bluesky i Mastodona?

To już kolejna próba zbudowania konkurencji dla X. Po przejęciu Twittera przez Muska i poluzowaniu zasad moderacji część środowisk liberalnych i lewicowych przeniosła się na Bluesky i Mastodona. Podobnie było w 2021 roku po zablokowaniu konta Donalda Trumpa – wtedy użytkownicy odpływali do Parlera, Gaba czy Truth Social.

W każdym z tych przypadków nowe platformy nie były w stanie zagrozić dominacji X jako globalnej agory debaty publicznej.

Dlatego projekt W budzi dziś jednocześnie ogromne zainteresowanie i spory sceptycyzm. Testowa wersja serwisu ma ruszyć latem tego roku, a pełne uruchomienie zaplanowano na koniec 2026 r.

Pytanie pozostaje otwarte: czy pół miliarda euro, polityczne wsparcie i obowiązkowa weryfikacja wystarczą, by przekonać Europejczyków do porzucenia największej platformy debaty publicznej na świecie? Czy raczej W stanie się symbolem europejskiej potrzeby kontroli tego, co wolno mówić w sieci?