Gruźlica i szpinak do pary

O ile gruźlicy warto z całej siły i jak najskuteczniej unikać, o tyle ze szpinakiem należy się zaprzyjaźnić jak najprędzej, bo to przyjaźń nader cenna i warta wszystkich poświęceń!

Gruźlica nadal groźna

W krajach o niskiej zapadalności na gruźlicę, do których Polska szczęśliwie należy, jakakolwiek wzmianka o tej chorobie może mieć znamiona opowieści z podręczników do historii medycyny. Bo gruźlica znana jest od wieków i od dawna towarzyszą jej strach, przesądy i niezrozumienie. Na przykład w średniowieczu skrofuły, forma gruźlicy atakująca węzły chłonne, były znane w Anglii i Francji jako „zło królewskie”, ponieważ wierzono, że można je uleczyć królewskim dotykiem.
A jednak gruźlica to nie tylko choroba z przeszłości. Chociaż dziś ryzyko nie jest takie samo we wszystkich rejonach świata, gruźlica pozostaje globalnym problemem zdrowotnym i co roku powoduje poważne choroby i zgony.

Czym jest gruźlica?

Gruźlica to choroba zakaźna wywoływana bakteriami, najczęściej Mycobacterium tuberculosis. Zazwyczaj atakuje płuca, ale może opanować też inne organy. Jest chorobą przenoszoną drogą kropelkową: rozprzestrzenia się, gdy osoba z gruźlicą płuc lub gardła kaszle, mówi, śpiewa lub kicha. Szacuje się, że w 2024 roku na gruźlicę zachorowało 10,7 miliona osób na całym świecie, a około 1,23 miliona z jej powodu zmarło, co dowodzi, że gruźlica pozostaje poważnym problemem zdrowotnym. Jednocześnie gruźlicy można zapobiegać i jest ona uleczalna, jeśli zostanie wcześnie zdiagnozowana i prawidłowo leczona.

Typowe objawy

Do typowych objawów gruźlicy należą uporczywy kaszel, gorączka, zmęczenie, utrata masy ciała i nocne poty. U niektórych osób może również wystąpić brak apetytu, ból w klatce piersiowej lub odkrztuszanie krwi. Nieleczona gruźlica może przybrać ciężką postać i potencjalnie zagrozić życiu.
Po zakażeniu możliwe są dwa scenariusze. W pierwszym pojawi się nieaktywna gruźlica, zwana również utajoną (LTBI) — układ odpornościowy jest w stanie powstrzymać bakterie, dzięki czemu osoba nie czuje się chora i nie ma żadnych objawów. Chorzy z utajoną gruźlicą nie zarażają. Jednak bez leczenia może ona przekształcić się w aktywną gruźlicę, czasami miesiące, a nawet lata po pierwotnym zakażeniu, zwłaszcza jeśli układ odpornościowy ulegnie osłabieniu. Można też zapaść na czynną gruźlicę — bakterie namnażają się i wywołują chorobę. Jeśli zaatakowane zostaną płuca lub gardło, taka osoba będzie prawdopodobnie zarażać innych. Czynna gruźlica może rozwinąć się wkrótce po zakażeniu lub znacznie później, zwłaszcza jeśli układ odpornościowy ulegnie osłabieniu. Chorzy z aktywną gruźlicą zazwyczaj mają wymienione wyżej objawy.
Szybkość rozwoju gruźlicy zależy częściowo od tego, jak dobrze organizm jest w stanie kontrolować bakterie. Osoby z osłabionym układem odpornościowym są na rozwój aktywnej gruźlicy narażone bardziej. Dotyczy to na przykład małych dzieci, poniżej 5. roku życia, starszych osób, niedożywionych oraz cierpiących na niektóre przewlekłe choroby, takie jak cukrzyca.

Gdzie pojawia się najczęściej?

Ryzyko zachorowania na gruźlicę zależy głównie od dwóch czynników: ekspozycji i odporności. Choroba rozprzestrzenia się częściej po bliskim i długotrwałym kontakcie z osobą chorą na zakaźną gruźlicę, zwłaszcza w pomieszczeniach o słabej wentylacji. Występuje na całym świecie, ale rozkład nie jest równomierny. W 2024 roku osiem krajów odpowiadało za około dwie trzecie wszystkich przypadków gruźlicy: Indie, Indonezja, Filipiny, Chiny, Pakistan, Nigeria, Demokratyczna Republika Konga i Bangladesz. Ogólnie rzecz biorąc, najwięcej nowych zachorowań odnotowano w regionie Azji Południowo-Wschodniej, a następnie w regionach zachodniego Pacyfiku i Afryki.

Dlatego to wciąż zagrożenie

Gruźlica nadal stanowi globalne zagrożenie dla zdrowia — pozostaje jedną z 10 najczęstszych przyczyn zgonów na świecie. Stąd tak ważne są szczepienia. W Polsce to przeciw gruźlicy (BCG — Bacille Calmette-Guérin) jest obowiązkowe i bezpłatne dla noworodków. Zazwyczaj szczepionka podawana jest w pierwszej dobie życia, przed wypisem ze szpitala. Chroni ona najmłodsze dzieci przed najcięższymi postaciami gruźlicy. Zastrzyk jest rutynowo robiony w lewe ramię. Jeśli dziecko nie zostało zaszczepione zaraz po urodzeniu, należy to jak najszybciej zrobić w poradni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ).

W miejscu szczepienia po dwóch-trzech tygodniach pojawia się grudka, która może zmienić się w krostę, a następnie po kilku tygodniach znika, pozostawiając małą bliznę. Szczepionka BCG jest uważana za bezpieczną, a odczyny poszczepienne występują bardzo rzadko.
Gruźlica może wydawać się chorobą z innej epoki, ale nadal jest bardzo ważną częścią dzisiejszej globalnej rzeczywistości zdrowotnej. Można jej zapobiegać i ją leczyć, ale tylko wtedy, gdy profilaktykę traktuje się poważnie, aktywne przypadki są wcześnie diagnozowane, a pacjenci poddają się szczepieniu i leczeniu zgodnie z zaleceniami.

A może by tak szpinak?

Bo szpinak jest wyjątkowo zdrowy! To po prostu niezwykle odżywczy, niskokaloryczny superfood, bogaty w witaminy A, C i K, a także kwas foliowy, żelazo, magnez i błonnik. Regularne spożywanie szpinaku wzmacnia serce i kości, wspomaga trawienie i ma korzystny wpływ na oczy i mózg dzięki swoim właściwościom antyoksydacyjnym.

Szpinak (Spinacia oleracea) to liściaste zielone warzywo pochodzące z Persji. Należy do rodziny szarłatowatych i jest spokrewniony z burakami i komosą ryżową. Jedna miseczka gotowanego szpinaku dostarcza ponad 100 procent zalecanego dziennego spożycia witamin A i K. Wysoki poziom witaminy K jest niezbędny dla mineralizacji i wzmocnienia kości. Bogaty w potas i azotany szpinak pomaga regulować ciśnienie krwi i poprawia krążenie.  Ponieważ ma też dużo przeciwutleniaczy, takich jak witamina C, pomaga zwalczać stany zapalne i wspomaga funkcjonowanie układu odpornościowego. Zawiera też luteinę — karotenoid, który chroni oczy przed uszkodzeniami.

Bardzo łatwo włączyć szpinak do menu — generalnie uważa się go za podstawowy element zdrowej, zbilansowanej diety. Można go spożywać na surowo (w sałatkach lub koktajlach), a także gotować (np. przygotowując zupy i dania z makaronem lub stir-fry). Gotowany szpinak może ułatwić organizmowi wchłanianie niektórych składników odżywczych, takich jak żelazo i wapń.
Istnieje wiele sposobów przygotowania szpinaku. Można go kupić w puszce lub świeży i jeść gotowany lub surowy. Jest pyszny zarówno sam, jak i w innych potrawach. Ja uwielbiam szpinak na świeżo, w sałatce robionej trochę na wzór greckiej — z pomidorami koktajlowymi, kapustą pekińską, marchewką startą na grubych oczkach, czerwoną cebulą i czosnkiem. Jak się da — to i z fetą!
Smacznego i na zdrowie!

Magdalena Maria Bukowiecka
Korzystałam z materiałów ze stron Zentrum für Reisemedizin Universität Zürich oraz z healthline.com.