Rosyjska potęga pęka. Eksperci mówią o kompromitacji Kremla w Afryce

Jeszcze kilka lat temu Kreml przedstawiał się jako nowy gwarant bezpieczeństwa w Afryce. Rosyjscy najemnicy, a później żołnierze Korpusu Afrykańskiego, mieli zapewnić wojskowym juntom stabilność, której nie potrafił dać Zachód. Dziś ten obraz zaczyna się rozsypywać. Wycofanie rosyjskich sił z Kidal na północy Mali wywołało falę komentarzy o kompromitacji Moskwy i poważnym kryzysie jej afrykańskich ambicji.

Według analizy CNN utrata miasta może być momentem przełomowym — symbolem końca rosyjskiej narracji o skuteczności i sile w regionie Sahelu. Tym bardziej że Kidal nie był zwykłym punktem na mapie. To strategiczne miasto od lat pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków konfliktu między władzami Mali a Tuaregami walczącymi o autonomię północy kraju.

Kiedy po kolejnych zamachach stanu Mali zaczęło zacieśniać współpracę z Moskwą, rosyjska obecność była przedstawiana jako początek nowego rozdania. Grupa Wagnera, a później Korpus Afrykański, mieli pomóc władzom w Bamako odzyskać kontrolę nad krajem i odeprzeć ofensywę organizacji powiązanych z Al-Kaidą oraz tzw. Państwem Islamskim.

Rosja szybko rozszerzyła swoje wpływy również na Niger i Burkina Faso, budując wizerunek partnera, który nie stawia politycznych warunków i jest gotowy wysyłać ludzi tam, gdzie inni się wycofują. Kreml próbował przekonać afrykańskie reżimy, że potrafi zapewnić stabilność skuteczniej niż państwa zachodnie.

Rzeczywistość okazała się jednak znacznie bardziej brutalna. Mimo rosyjskiej obecności sytuacja bezpieczeństwa w Sahelu nie poprawiła się, a rebelianckie i dżihadystyczne grupy wciąż rozszerzały swoje wpływy. CNN zwraca uwagę, że jedynym większym sukcesem Moskwy było przejęcie Kidal w 2023 roku. Dziś to osiągnięcie przestało mieć znaczenie.

Wycofanie rosyjskich sił z Kidal zostało natychmiast odczytane jako symboliczna porażka Kremla. Miasto przejęli rebelianci z Frontu Wyzwolenia Azawadu wspierani przez dżihadystów z Grupy Wsparcia Muzułmanów i Islamu. Nagrania pokazujące odwrót Rosjan szybko obiegły media społecznościowe i stały się paliwem dla krytyków Moskwy.

Eksperci cytowani przez CNN nie mają wątpliwości, że wydarzenia w Mali mocno uderzyły w rosyjski wizerunek. Héni Nsaibia z Armed Conflict Location & Event Data Project ocenił, że Rosjanie oferowali jedynie „powierzchowne rozwiązania”, nie dotykając prawdziwych źródeł kryzysu — korupcji, słabości państwa, napięć etnicznych czy społecznego wykluczenia.

Jeszcze ostrzej sytuację komentuje Bakary Sambe z senegalskiego Timbuktu Institute. Jego zdaniem utrata Kidal to bezpośredni cios w reputację Władimira Putina i całej rosyjskiej strategii w Afryce. Podobnie ocenia to Ulf Laessing z niemieckiej Fundacji Konrada Adenauera, który mówi wręcz o „upokarzającym odwrocie” Rosjan.

Dla Kremla problem jest znacznie poważniejszy niż sama utrata jednego miasta. Rosja budowała swoją pozycję w Afryce właśnie na micie skuteczności — przekonaniu, że tam, gdzie zawodzą zachodni partnerzy, Moskwa potrafi zaprowadzić porządek siłą. Kidal pokazał coś odwrotnego.

Paradoks polega na tym, że mimo rosnącej krytyki władze Mali wciąż są skazane na współpracę z Rosją. Zachód ograniczył swoje zaangażowanie, a Moskwa pozostaje praktycznie jedynym państwem gotowym wysyłać wojskowych do regionu ogarniętego konfliktem.

Tymczasem sytuacja staje się coraz bardziej niebezpieczna. Tuaregowie otwarcie domagają się wycofania Rosjan i od lat walczą co najmniej o autonomię północnego Mali. W tle działają organizacje dżihadystyczne, które próbują wykorzystać chaos do budowy własnych struktur quasi-państwowych.

Dodatkowo na rosyjskich formacjach ciąży coraz większe oskarżenie o brutalność wobec ludności cywilnej. Zarówno Grupa Wagnera, jak i Korpus Afrykański były wielokrotnie oskarżane o masowe egzekucje, przemoc seksualną i pacyfikacje wiosek. W wielu miejscach to właśnie antyrządowi rebelianci zaczynają być postrzegani przez część mieszkańców jako mniejsze zagrożenie niż siły wspierane przez Moskwę.

Rosja nadal próbuje utrzymać swoje wpływy w Afryce, ale wydarzenia w Mali pokazują, że jej pozycja przestaje być tak mocna, jak jeszcze niedawno chciał to widzieć Kreml. Kidal może okazać się nie tylko militarną porażką, lecz także początkiem końca rosyjskiej ofensywy wpływów w Sahelu.