Uciekli przed wojną. Czy można zmuszać Ukraińców do powrotu do kraju?

Ukraina nie ma prawnych możliwości, by wymusić na państwach Unii Europejskiej deportację swoich obywateli. Ukraińskie MSW podkreśla, że decyzje o legalności pobytu, wydaleniu lub powrocie należą wyłącznie do władz kraju, w którym dana osoba przebywa. Sprawa wraca w czasie europejskiej debaty o statusie ukraińskich mężczyzn w wieku poborowym.

Ukraińskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych odniosło się do kwestii ewentualnego odsyłania obywateli Ukrainy przebywających w państwach Unii Europejskiej. Resort zaznaczył, że deportacja może nastąpić wyłącznie na wniosek państwa, w którym dana osoba aktualnie przebywa.

Kijów podkreśla, że nie może samodzielnie nakazać innemu państwu wydalenia obywatela Ukrainy. O legalności pobytu, warunkach wjazdu, dalszego przebywania na terytorium danego kraju oraz ewentualnego powrotu decydują wyłącznie właściwe organy tego państwa.

Ukraińskie władze wskazują, że przymusowe przekazanie obywatela przez granicę może odbywać się wyłącznie na podstawie obowiązujących umów międzynarodowych. W relacjach Ukrainy z Unią Europejską reguluje to umowa o readmisji osób.

Zgodnie z tym mechanizmem Ukraina ma obowiązek przyjąć swojego obywatela, jeśli państwo UE udowodni, że dana osoba nie posiada dokumentów uprawniających do pobytu na terenie Unii, a jednocześnie ma obywatelstwo ukraińskie. Procedura dotyczy jednak konkretnych przypadków i nie oznacza automatycznego odsyłania obywateli Ukrainy z państw unijnych.

Sprawa pojawiła się w związku z dyskusją w Unii Europejskiej na temat zasad ochrony czasowej dla Ukraińców, w tym mężczyzn w wieku poborowym. Część debaty dotyczy tego, czy osoby, które opuściły Ukrainę mimo ograniczeń związanych z mobilizacją, powinny korzystać z tych samych form ochrony co pozostali uchodźcy wojenni.

Wypowiedzi przedstawicieli unijnych wskazują jednak, że nie ma obecnie wspólnej decyzji państw członkowskich w sprawie ograniczenia ochrony dla tej grupy. Status Ukraińców w UE pozostaje związany z przepisami o ochronie czasowej, która została uruchomiona po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji.

Unia Europejska przedłużyła ochronę czasową dla osób uciekających przed wojną w Ukrainie do 4 marca 2027 roku. Mechanizm ten zapewnia legalny pobyt oraz dostęp do podstawowych praw, w tym pracy, edukacji i opieki zdrowotnej.

Ukraińskie władze podkreślają, że ewentualne decyzje o powrocie obywateli muszą wynikać z prawa państw pobytu i procedur międzynarodowych, a nie z jednostronnego żądania Kijowa.