Nie żyje najstarsza samosiołka z Czarnobyla

W wieku 100 lat zmarła Maria Uljanowna Czała, jedna z ostatnich osób mieszkających w Czarnobylskiej Strefie Wykluczenia. Po katastrofie została ewakuowana z rodzinnej wsi, jednak rok później wróciła do swojego domu. Do końca życia pozostała w Kupowatem.

Informację o śmierci Marii Uljanownej Czały przekazali członkowie polskiej grupy Napromieniowani.pl, którzy od lat odwiedzają Czarnobylską Strefę Wykluczenia i organizują pomoc dla mieszkających tam samosiołów.

„Odeszła dzisiejszej nocy” – poinformowali 16 lipca. Jak przekazano, kobieta zostanie pochowana na cmentarzu w Kupowatem, wsi, w której przyszła na świat i spędziła niemal całe życie.

Polacy wielokrotnie dostarczali jej żywność oraz karmę dla kotów. Odwiedzili ją również 2 lutego 2026 roku, gdy obchodziła setne urodziny. Przywieźli wówczas tort i świeczki układające się w liczbę 100. Kobieta była już jednak zbyt słaba, aby je zdmuchnąć.

Maria Czała otrzymała również pamiątkowy medal z jej wizerunkiem oraz symbolami Polesia i atomu. Umieszczono na nim napis w języku ukraińskim upamiętniający setne urodziny.

Maria Czała urodziła się 2 lutego 1926 roku w Kupowatem, położonym na terenie obecnej Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia. Po awarii reaktora numer 4 w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej została w 1986 roku ewakuowana razem z innymi mieszkańcami zagrożonych terenów.

Rok później samowolnie wróciła do rodzinnej wsi. Obawiała się kolejnego wysiedlenia, dlatego – jak relacjonowali odwiedzający ją wolontariusze – przez kolejne lata nie opuszczała najbliższej okolicy swojego gospodarstwa.

Wyjazd związany z ewakuacją po katastrofie był ostatnim przypadkiem, gdy opuściła Kupowate. Po powrocie mieszkała tam przez blisko cztery dekady.

Osoby, które mimo zakazów powróciły do swoich domów po katastrofie, zaczęto nazywać samosiołami. Byli to przede wszystkim starsi mieszkańcy wsi, którzy nie potrafili odnaleźć się w nowych miejscach i decydowali się wrócić na rodzinne tereny pomimo skażenia oraz administracyjnych ograniczeń.

Kupowate przez lata określano mianem „stolicy samosiołów”. Do wsi wróciła część osób wcześniej ewakuowanych. Z czasem liczba mieszkańców systematycznie malała, a Maria Czała stała się jedną z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych osób żyjących na terenie strefy.

Samosiołowie prowadzili gospodarstwa, uprawiali warzywa, hodowali zwierzęta i korzystali z produktów zbieranych w okolicznych lasach. Wielu z nich żyło w znacznym oddaleniu od placówek medycznych, sklepów i innych podstawowych usług.

Do katastrofy w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej doszło w nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 roku. Podczas testu przeprowadzanego w reaktorze numer 4 nastąpiła utrata kontroli, a następnie eksplozja i pożar. Do atmosfery uwolnione zostały duże ilości materiałów promieniotwórczych.

W 1986 roku z terenów położonych wokół elektrowni ewakuowano około 116 tysięcy osób. W kolejnych latach przesiedlono następnych mieszkańców skażonych obszarów Ukrainy, Białorusi i Rosji.

Wokół elektrowni utworzono strefę wykluczenia obejmującą obszar w promieniu około 30 kilometrów. Możliwość zamieszkania i swobodnego poruszania się po tym terenie została ograniczona. Mimo to część dawnych mieszkańców zdecydowała się wrócić do opuszczonych domów.

Radioaktywna chmura przemieściła się nad znaczną częścią Europy. W Polsce profilaktyczne preparaty jodowe, znane powszechnie jako płyn Lugola, podano 18,5 mln osób, w tym 10,5 mln dzieci.