Zełenski traci Order Orła Białego. Nawrocki: są granice

Prezydent Karol Nawrocki zdecydował o odebraniu Wołodymyrowi Zełenskiemu Orderu Orła Białego, najwyższego polskiego odznaczenia państwowego. To konsekwencja sporu po decyzji ukraińskiego prezydenta o nadaniu jednej z jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy nazwy „Bohaterów UPA”. Nawrocki podkreśla, że decyzja nie oznacza zmiany polskiego wsparcia dla Ukrainy w wojnie z Rosją.

Karol Nawrocki poinformował w piątek wieczorem, że po konsultacji z Kapitułą Orderu Orła Białego podjął decyzję o odebraniu Wołodymyrowi Zełenskiemu najwyższego polskiego odznaczenia.

Bezpośrednim powodem jest zgoda prezydenta Ukrainy na nadanie jednej z jednostek ukraińskich sił zbrojnych nazwy „Bohaterów UPA”. W Polsce decyzja ta wywołała sprzeciw ze względu na ocenę działalności Ukraińskiej Powstańczej Armii i pamięć o zbrodniach popełnionych na polskiej ludności cywilnej podczas II wojny światowej.

Prezydent RP zastrzegł, że jego decyzja nie jest wymierzona w Ukraińców i nie zmienia zasadniczego kierunku polskiej polityki bezpieczeństwa.

Nawrocki podkreślił, że Rosja pozostaje agresorem, a Władimir Putin ponosi odpowiedzialność za wywołanie wojny przeciwko Ukrainie. Przypomniał także o pomocy, jakiej Polacy udzielili Ukraińcom po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji w 2022 roku.

W wystąpieniu mówił o uchodźcach przyjmowanych w polskich domach, pomocy finansowej, wsparciu wojskowym oraz szkoleniu ukraińskich żołnierzy przez polską armię. Jednocześnie zaznaczył, że dla Polski nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której część ukraińskich żołnierzy służy pod nazwą odwołującą się do UPA.

Nawrocki oświadczył, że Polska nie może milczeć wobec gloryfikowania formacji, którą polskie państwo i znaczna część opinii publicznej wiążą ze zbrodniami na Polakach na Wołyniu i w Galicji Wschodniej.

Prezydent podkreślił, że prawda historyczna nie może być traktowana jako karta przetargowa w relacjach międzynarodowych. W jego ocenie państwo polskie ma obowiązek upominać się o pamięć ofiar i bronić znaczenia Orderu Orła Białego.

W wystąpieniu pojawił się również wątek europejskich aspiracji Ukrainy. Nawrocki wskazał, że państwo ubiegające się o członkostwo w Unii Europejskiej musi być gotowe do uczciwego zmierzenia się z trudnymi kartami własnej historii.

Biuro Prezydenckie w Kijowie, pytane o decyzję Karola Nawrockiego, odpowiedziało krótko, że jej nie komentuje. Sam Wołodymyr Zełenski nie odniósł się dotąd publicznie do odebrania mu Orderu Orła Białego.

Głos zabrał natomiast szef ukraińskiej dyplomacji Andrij Sybiha. Ocenił, że decyzja strony polskiej jest błędem i może zaostrzyć napięcia, zamiast prowadzić do rozwiązania sporu. Według niego na konflikcie między Warszawą a Kijowem skorzystać może wyłącznie Rosja.

Decyzja Nawrockiego natychmiast wywołała polityczne komentarze. Część polityków prawicy uznała ją za konieczną obronę polskiej pamięci i godności. Inni ocenili, że ruch prezydenta może uderzyć w relacje polsko-ukraińskie w czasie, gdy Ukraina nadal walczy z rosyjską agresją.

Premier Donald Tusk zaapelował o studzenie emocji. Wskazał, że konflikt między Polską a Ukrainą cieszy Kreml i nie służy interesom żadnej ze stron. Podkreślił, że obecnie najważniejsza linia frontu przebiega gdzie indziej.

Sprawa orderu wpisuje się w szerszy spór o pamięć historyczną, ekshumacje ofiar zbrodni wołyńskiej, ocenę UPA oraz przyszłość relacji Warszawy i Kijowa.

Wołodymyr Zełenski otrzymał Order Orła Białego w kwietniu 2023 roku z rąk ówczesnego prezydenta Andrzeja Dudy. Odznaczenie przyznano mu za zasługi w pogłębianiu relacji polsko-ukraińskich, współpracę na rzecz demokracji, pokoju i bezpieczeństwa w Europie oraz obronę praw człowieka.

Order Orła Białego jest najstarszym i najwyższym polskim odznaczeniem państwowym. Prezydent RP jest jego wielkim mistrzem. Decyzja o pozbawieniu orderu może zostać podjęta między innymi po zasięgnięciu opinii właściwej kapituły.

W ponadtrzystuletniej historii orderu przypadki odebrania odznaczenia należą do absolutnej rzadkości. Wskazywany jest przede wszystkim historyczny przypadek Wincentego Witosa, który utracił order po wyroku w procesie brzeskim, a następnie odzyskał go decyzją władz RP na uchodźstwie.

Decyzja Nawrockiego zapadła w czasie, gdy relacje polsko-ukraińskie pozostają obciążone kilkoma sporami. Obok kwestii historycznych dotyczą one także importu produktów rolnych, pomocy uchodźcom i długofalowego wsparcia dla odbudowy Ukrainy.

Mimo napięcia polskie władze podkreślają, że wsparcie dla Ukrainy w obronie przed Rosją pozostaje aktualne. Spór dotyczy przede wszystkim pamięci historycznej i symboliki, która dla Polski ma znaczenie fundamentalne.

Ostateczny wpływ decyzji o odebraniu Orderu Orła Białego na relacje Warszawy i Kijowa będzie zależał od dalszych reakcji obu stron oraz tego, czy spór o UPA zostanie przeniesiony na kolejne obszary współpracy politycznej i wojskowej.