Majątek pod lupą MOPS

Ośrodki pomocy społecznej mają zyskać jednoznaczną podstawę do uchylania decyzji o przyznaniu świadczenia. Będzie to możliwe, gdy ujawnione informacje wykażą wyraźną dysproporcję między deklarowanymi dochodami a rzeczywistą sytuacją majątkową beneficjenta. Zmiana nie oznacza automatycznego odbierania wsparcia, a projekt nie jest jeszcze obowiązującym prawem.

Przy ocenie sytuacji osoby lub rodziny korzystającej z pomocy społecznej znaczenie ma nie tylko wysokość osiąganych dochodów. Pracownik socjalny może również sprawdzić, czy wnioskodawca posiada zasoby pozwalające mu samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową.

Chodzi między innymi o znaczne oszczędności, wartościowe przedmioty oraz nieruchomości. Obowiązujące przepisy pozwalają w takiej sytuacji odmówić przyznania świadczenia. Nie wskazują jednak wprost, że organ może uchylić decyzję już wydaną, gdy istotne informacje o majątku zostaną ujawnione później. 

Projektowana nowelizacja ma usunąć tę wątpliwość. Po zmianie przepisów ośrodek będzie mógł nie tylko odmówić udzielenia wsparcia, ale również uchylić wcześniejszą decyzję o jego przyznaniu. Warunkiem będzie ustalenie, że sytuacja majątkowa osoby lub rodziny pozwala na wykorzystanie własnych zasobów zamiast środków z pomocy społecznej. 

Samo posiadanie mieszkania, działki, samochodu czy oszczędności nie będzie oznaczało automatycznej utraty pomocy. Konieczna ma być indywidualna ocena sytuacji oraz ustalenie, czy posiadane zasoby rzeczywiście mogą posłużyć do przezwyciężenia trudności życiowych.

Podstawą działania ośrodka nie będzie zatem sam fakt własności, lecz dysproporcja między udokumentowanymi dochodami a faktycznym stanem majątkowym. Przykładem może być osoba deklarująca bardzo niskie dochody, która jednocześnie dysponuje znacznymi oszczędnościami, wartościowymi przedmiotami albo nieruchomościami pozwalającymi zabezpieczyć jej podstawowe potrzeby. 

Decyzja o uchyleniu świadczenia nadal będzie decyzją administracyjną. Beneficjent zachowa gwarancje proceduralne wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym możliwość kwestionowania rozstrzygnięcia w przewidzianym prawem trybie. 

Nowelizacja obejmuje również przypadki niewłaściwego wykorzystywania otrzymanego wsparcia. Ośrodek ma zyskać wyraźne uprawnienie do uchylenia decyzji, gdy pracownik socjalny stwierdzi marnotrawienie świadczeń, ich celowe niszczenie, używanie niezgodnie z przeznaczeniem albo trwonienie własnych środków finansowych.

Obecnie w takich sytuacjach możliwe jest między innymi ograniczenie świadczenia, odmowa jego przyznania albo zastąpienie pomocy pieniężnej świadczeniem niepieniężnym. Projekt jednoznacznie dodaje do tego katalogu uchylenie wydanej wcześniej decyzji. 

Nowelizację przygotowało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Projekt oznaczony numerem UD315 został opublikowany 26 marca 2026 roku i nadal ma status otwartego projektu rządowego. Obejmuje znacznie szerszą reformę systemu pomocy społecznej, w tym zmiany dotyczące domów pomocy społecznej, pracowników socjalnych i rozwoju usług świadczonych w środowisku lokalnym. 

Wbrew informacjom o wejściu regulacji w życie od 1 stycznia 2027 roku, w opublikowanej wersji projektu nie wskazano takiej daty dla zmian dotyczących uchylania świadczeń. Ustawa ma zasadniczo zacząć obowiązywać pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie dwóch miesięcy od jej ogłoszenia. Termin będzie więc zależał od zakończenia prac rządowych i parlamentarnych oraz publikacji ustawy w Dzienniku Ustaw.