Niemcy przecierają oczy ze zdumienia. Tego nie było nawet 100 lat temu!

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu wydawało się, że bocian biały może zniknąć z wielu regionów Niemiec na dobre. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Charakterystyczne gniazda na dachach, kominach i słupach znów stały się częstym elementem krajobrazu, a najnowsze dane pokazują skalę tego niezwykłego powrotu. W Niemczech gniazduje obecnie około 15 tysięcy par bocianów białych – więcej niż kiedykolwiek w najnowszej historii kraju.

Dane Niemieckiego Związku Ochrony Przyrody NABU pokazują, że obecna populacja jest ponad pięciokrotnie większa niż w latach 80. XX wieku. Co więcej, według przyrodników tak wielu bocianów nie było w Niemczech nawet sto lat temu.

Były regiony, z których bociany zniknęły całkowicie

Jeszcze cztery dekady temu przyszłość tego gatunku nie wyglądała optymistycznie. Na terenach ówczesnej RFN i NRD żyło łącznie mniej niż 3 tysiące par lęgowych. W niektórych częściach kraju bocian biały przestał pojawiać się w ogóle.

Przyczyn było kilka, ale większość wiązała się ze zmianami w środowisku. Intensyfikacja rolnictwa ograniczyła dostęp do pożywienia, osuszanie torfowisk odbierało ptakom naturalne żerowiska, a długie trasy migracyjne wiązały się z kolejnymi zagrożeniami.

Odwrócenie tego trendu nie nastąpiło z dnia na dzień. Duże znaczenie miały wieloletnie działania ochronne, w tym ponowne nawadnianie torfowisk oraz zmiana sposobu gospodarowania na łąkach i innych terenach zielonych. Dzięki temu bociany zaczęły odzyskiwać miejsca, w których wcześniej coraz trudniej było im znaleźć odpowiednie warunki do życia.

Bociany zmieniły swoje podróże. Coraz więcej wybiera krótszą trasę

Do spektakularnego wzrostu populacji przyczyniła się jednak nie tylko ochrona przyrody. Zmieniły się również same bociany, a dokładniej – ich zwyczaje migracyjne.

Przez Niemcy przebiega tzw. dział wędrówkowy, który dzieli populację na dwie główne grupy. Ptaki gniazdujące we wschodniej części kraju tradycyjnie lecą na zimę w kierunku Afryki przez Bałkany i Bliski Wschód. Bociany z zachodu coraz częściej wybierają znacznie krótszą drogę i zimują już w Hiszpanii.

Jeszcze około 30 lat temu trzy czwarte niemieckich bocianów wybierało długą, wschodnią trasę. Dziś proporcje całkowicie się odwróciły – trzy czwarte ptaków kieruje się na zachód.

Krótsza podróż oznacza mniej niebezpieczeństw i większe szanse na przeżycie. To z kolei przekłada się na liczbę ptaków, które wracają wiosną na tereny lęgowe i zakładają kolejne gniazda.

90 par na 100 kilometrów kwadratowych. Bociany opanowały niektóre regiony

Dziś bociana białego można spotkać we wszystkich krajach związkowych Niemiec. W 2025 roku najwięcej par lęgowych odnotowano w Dolnej Saksonii – 2737 – oraz w Badenii-Wirtembergii, gdzie naliczono 2602 pary.

Jeszcze bardziej imponująco wyglądają dane dotyczące zagęszczenia populacji. Za dobry wynik uznaje się obecność około 6–7 par na 100 kilometrów kwadratowych. Tymczasem w heskim powiecie Gross-Gerau na takim samym obszarze przypada ich aż około 90. Duże skupiska bocianów występują również w Bawarii i Badenii-Wirtembergii.

NABU podkreśla, że bocian biały jest dziś jednym z tych gatunków, których sytuacja daje przyrodnikom powody do optymizmu. W czasie, gdy wiele populacji dzikich zwierząt mierzy się z utratą siedlisk i gwałtownym spadkiem liczebności, historia niemieckich bocianów pokazuje, że odpowiednio prowadzone działania ochronne mogą przynieść spektakularne rezultaty.

Jeszcze w latach 80. było ich mniej niż 3 tysiące par. Dziś jest ich około 15 tysięcy. Bocian biały nie tylko wrócił do niemieckiego krajobrazu. Jest go tam więcej niż kiedykolwiek wcześniej.