Kazachstan bliżej Europy. Co przyniosła wizyta kazachskiego prezydenta w Brukseli?

W dniach 22-23 czerwca prezydent Kazachstanu Kasym Żomart Tokajew odwiedził stolicę Unii Europejskiej. Jego wizyta stała się krokiem do pogłębienia stosunków gospodarczych pomiędzy państwami członkowskimi UE a Kazachstanem. Na początek, warto przyjrzeć się atutom geograficznym i gospodarczym jakie posiada położony w Azji Środkowej Kazachstan

Po pierwsze, przez terytorium Kazachstanu przebiega Nowy Jedwabny Szlak,
a dokładnie jego dwie odnogi - Korytarz Północny oraz Środkowy. Z tego powodu państwo to odpowiada za transport chińskich towarów do Unii Europejskiej. Ponadto,  choć Kazachstan nie posiada dostępu do morza, to ulokowany jest nad największym jeziorem świata,
o zasolonych wodach - Morzem Kaspijskim, którego głównymi nadkapsijskimi portami są: Aktau oraz Kuryku, rozbudowywanych od kilku lat, ich rozwój wspiera kazachski rząd. Szacuje się, że w 2022 roku kaspijski port w Aktau przeładował aż 3,8 mln ton ładunków, z czego 2,5 mln z nich stanowiła ropa naftowa.

Po drugie, Kazachstan posiada rozwinięty przemysł wydobywczy i eksploatuje surowce, takie jak: uran, miedź, ropę naftową, gaz ziemny, węgiel kamienny, oraz chrom i boksyty. Aż 7% światowych złóż uranu znajduje się właśnie w tym kraju.  Energia elektryczna wytwarzana jest głównie z węgla - 58,4% całkowitej energii (dane za 2023). Państwo to nie posiada elektrowni jądrowych, ale podjęło decyzję o ich budowie. Pierwsza w historii kazachska elektrownia jądrowa ma zostać sfinansowana przez rosyjski koncern Rosatom.

W branży rolnej rozwinęła się tu uprawa: pszenicy, jęczmienia, słoneczników, arbuzów, melonów oraz buraków cukrowych, kukurydzy i ziemniaków ( dane FAOSTAT za 2024).
Co więcej, w Kazachstanie działają tzw. specjalne strefy ekonomiczne, będące skupiskami przemysłu przetwórczego oraz usług. Ulokowane w nich są następujace branże: metalurgia, przemysł chemiczny, logistyka oraz badania naukowe nad inżynierią mechaniczną.  Największe centrum finansowo-biznesowe tego państwa znajduje  się w stolicy - Astanie.

Kazachska gospodarka jest obecnie trzydziestą szóstą co do wielkości gospodarką świata mierzoną w PKB z parytetem siły nabywczej, natomiast w PKB nominalnym czterdziestą dziewiątą. Najwięcej kazachskich towarów eksportowana jest przede wszystkim do: Włoch, Chińskiej Republiki Ludowej, Rosji, Wielkiej Brytanii, Holandii oraz Turcji. Natomiast Kazachstan importuje najwięcej towarów z: Chin, Rosji, Niemiec, Turcji oraz Korei Południowej.  Poziom innowacyjności kazachskiej gospodarki pozostaje na dość niskim poziomie gdyż państwo to zajmuje w Global Innovation Index dopiero 81 miejsce na świecie.

W marcu tego roku, przed wizytą prezydenta Tokajewa w Brukseli doszło do zawarcia umowy pomiędzy kazachskimi liniami lotniczymi Air Astana a europejskim koncernem
z branży lotniczej Airbus dotyczącą zakupu 25 samolotów Airbus A320neo o koszcie 7,145 mld euro. Odwiedzając belgijską i jednocześnie unijną stolicę, kazachski prezydent spotkał się zarówno z Przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen jak i Przewodniczącym Rady Europejskiej Antonio Costa. Podczas spotkań omówione zostały relacje gospodarcze pomiędzy Unią Europejską a Kazachstanem w zakresie sektorów, takich jak: dostawy surowców krytycznych, rozwój infrastruktury, cyfryzacja oraz high tech.

Oprócz tego, podczas rozmów pomiędzy prezydentem Tokajewem a Przewodniczącą Komisji Europejskiej oraz Przewodniczącym Rady Europejskiej zaakcentowano znaczenie Transkaspijskiego Korytarza Transportowego (TKT), który jest szlakiem przede wszystkim kolejowym i przebiega on przez terytorium Kazachstanu, a także przez wody Morza Kaspijskiego oraz Czarnego i państwa takie jak Turcja, Bułgaria i Rumunia. TKT jest odnogą chińskiego Nowego Jedwabnego Szlaku. Ponadto, podpisane zostało memorandum
z Europejskim Bankiem Inwestycji i Rozwoju dotyczące powstania nowoczesnego laboratorium chemiczno-analitycznego w Kazachstanie. Oprócz tego, inny bank - Europejski Bank Inwestycyjny wyraził zamiar otwarcia swojej siedziby w Astanie. Co więcej, unijni przywódcy zaaprobowali powstałą w 2026 roku nową Konstytucję Kazachstanu uznając ją za krok na drodze do reform politycznych oraz rozwoju praworządności.

Ostatnim, bardzo ważnym działaniem podczas rozmów, była akceptacja wysuniętego ze strony władz Kazachstanu pomysłu utworzenia w ramach ONZ Międzynarodowej Organizacji Wodnej, która zajęłaby się walką z suszą i wyczerpywaniem się zasobów wodnych na świecie. Tu wspomnę, że Kazachstan zmaga się z problemem suszy już od dłuższego czasu. W maju tego roku miała miejsce inauguracja projektu we współpracy ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi dotyczącego stworzenia tzw. sztucznego deszczu. Sztuczny deszcz ma powstawać poprzez rozpylanie reagentów pośród chmur, aby wywołać kondensację pary wodnej i tym samym przyczynić się do powstawania opadów. Miałoby to pomóc przełamać klęski suszy, która trapi szczególnie południową, pustynną część Kazachstanu.

Podsumowując, wizyta Kasyma Żomarta Tokajewa w Brukseli jest oznaką zamiaru pogłębienia relacji gospodarczych pomiędzy Kazachstanem a Unią Europejską, jest także oznaką dostrzegania dwustronnych korzyści z rozwoju współpracy na płaszczyźnie gospodarczej. Polsce pozostaje monitorować tempo przebiegu zacieśniania stosunków na linii Bruksela - Astana i wykorzystywanie szans, jakie niosą one dla polskiego biznesu oraz nauki.