UE wobec Bałkanów

Dla przypomnienia, format Bałkany Zachodnie jest to określenie państw Półwyspu Bałkańskiego, a ściślej mówiąc Albanii oraz państw postjugosłowiańskich: Serbii,
Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Macedonii Północnej oraz Kosowa. Geneza partnerstwa unijnego ze wspomnianymi państwami sięga roku 2000, wówczas Rada Europejska opracowała dokument mówiący o tym, że wszystkie państwa bałkańskie mają możliwość zostać członkami Unii Europejskiej.

W wyniku krwawego konfliktu w Jugosławii, jaki de facto doprowadził do jej całkowitego rozpadu, Unia Europejska powołała tzw. Proces Stabilizacji i Stowarzyszenia polegający na wspieraniu działań pokojowych oraz na udzieleniu wsparcia finansowego poprzez program CARDS, jaki  objął odbudowę miejsc zniszczonych w wyniku jugosłowiańskiej wojny domowej. Prowadzone były także wojskowe misje pokojowe, takie jak EULEX, Althea i Concordia, mające na celu przywrócenie stabilizacji politycznej w państwach bałkańskich. Następnie, w 2014 roku, w celu przyspieszenia procesu integracji europejskiej państw Półwyspu Bałkańskiego powołana została inicjatywa Proces Berliński, którą poparły władze państw takich jak: Polska, Niemcy, Francja, Włochy, Grecja, Bułgaria oraz Chorwacja i Słowenia.

Podczas trwania najnowszego szczytu Unia Europejska-Bałkany Zachodnie, noszącego nazwę „Wspólny dobrobyt i stabilność UE i Bałkanów Zachodnich”, który odbył się
w czarnogórskim mieście Tivat, zostały omówione dalsze procesy integracyjne. Ponadto, kilka dni wcześniej, w dniu 4.06.2026 uruchomiane zostały negocjacje dotyczące przyłączenia państw Bałkanów Zachodnich do unijnego systemu znoszącego opłaty roamingowe.
W dniu szczytu Przewodniczący Rady Europejskiej - Antonio Costa stwierdził, że członkostwo państw bałkańskich w UE stanowi „kluczową inwestycję geopolityczną” oraz pozostaje priorytetem unijnej polityki zagranicznej.  Gospodarzem szczytu był  obecny prezydent Czarnogóry Jakov Milatović, zaś poza szefem Rady Europejskiej Unię Europejską reprezentowała także Przewodnicząca Komisji Europejskiej – Ursula von der Leyen. Polskę reprezentował premier Donald Tusk.

Antonio Costa stwierdził: „Nasza dzisiejsza dyskusja świadczy o tym, że zależy nam na jak najszybszym osiągnięciu celów w zakresie rozszerzenia. Dlatego rozważamy nowe pomysły jak można usprawnić i przyspieszyć ten proces. Jak zwiększyć zaufanie do Unii Europejskiej i motywację partnerów z Bałkanów Zachodnich”. Ta wypowiedź pokazuje,
iż rozszerzenie terytorialne UE o państwa postjugosłowiańskie oraz Albanię jest jednym
z priorytetów dla Rady Europejskiej, a także Komisji Europejskiej.

Zamiar przyłączenia tych państw wyrasta zarówno z chęci zapewnienia stabilizacji politycznej regionowi Bałkanów, jak i pewnej atrakcyjności gospodarczej tamtejszych rynków.  Państwa takie jak: Serbia, Albania, Kosowo czy Czarnogóra oraz Bośnia i Hercegowina przyciągają zagranicznych inwestorów z rozmaitych branż.  W przypadku Albanii oraz Czarnogóry wiodącym sektorem jest turystyka, natomiast w przypadku Serbii państwo
to posiada przemysł motoryzacyjny a także złoża surowców takich jak: lit, węgiel brunatny czy złoto co świadczy o jego dużym potencjale górniczym.

Od 2020 roku władze serbskie postawiły na rozwój najnowszych technologii w tym sztucznej inteligencji oraz zielonej energii. Serbia stała się uczestnikiem międzynarodowych programów w tym zakresie takich jak: Global Partnership on AI, European Research Area oraz EIT HEI DeepTech-2m. Co więcej, w państwie tym wdrażane są projekty finansowe na rzecz high-tech za pomocą europejskich środków finansowych chociażby poprzez Horizon Europe. Jednakże, co istotne, kluczowym partnerem gospodarczym dla Serbii w zakresie gospodarki cyfrowej są podmioty chińskie. Przedsiębiorstwa takie jak Huawei oraz ZTE aktywnie inwestują w komponenty energetyki i  transportu, systemy nadzoru miejskiego, a także w centra danych.

Natomiast albański rynek, oprócz turystyki staje się atrakcyjny z kilku powodów,
do najważniejszych należą: młody wiek siły roboczej, złoża rud chromu, miedzi czy niklu oraz opracowania w 2025 roku tzw. Narodowej Listy Projektów Strategicznych, polegającej
na zwiększeniu inwestycji w sektory, takie jak: infrastruktura miejska, energetyka oraz transport. Dominującym źródłem energii w Albanii pozostaje energetyka wodna  - hydroelektrownie wytwarzają tam aż 96% energii elektrycznej (dane za 2023 rok).  Energia odnawialna pochodząca z wody stanowi bardzo ważne źródło elektryczności dla wszystkich państw Bałkanów Zachodnich, oprócz Kosowa - w Serbii jej udział w produkcji wynosi 32%, zaś w Bośni i Hercegowinie 39%, natomiast w Czarnogórze aż 53%.

Warto wspomnieć również o tym, że według Międzynarodowego Funduszu Walutowego  obecnie (stan za kwiecień 2026) wzrost gospodarczy w państwach Bałkanów Zachodnich jest na dość wysokim poziomie. Największy jest on w Albanii, Kosowie oraz Macedonii Północnej i wynosi tam 3% PKB, natomiast w Serbii wynosi 2,8% PKB i nieco mniej w Czarnogórze oraz w Bośni i Hercegowinie. We wszystkich tych państwach jest
on powyżej 1%. 

Innym istotnym atutem geostrategicznym państw bałkańskich jest rozwijająca się tam infrastruktura energetyczna. Przez terytorium Albanii przebiega gazociąg TAP, który umożliwia przesyły gazu z Azerbejdżanu do Włoch. Natomiast na terenie chorwackiej wyspy Krk oraz
w Grecji znajdują się terminale gazowe odbierające LNG, także z USA. W następstwie powstania tychże terminali planowane jest utworzenie interkonektorów gazowych łączących Chorwację z Bośnią i Hercegowiną oraz z Grecję z Macedonią Północną. Oprócz tego, istnieje koncepcja zbudowania nowego gazociągu noszącego nazwę Ionian Adriatic Pipeline, który połączy Albanię z Chorwacją. Jego trasa będzie przebiegała przez Czarnogórę oraz
Bośnię i Hercegowinę. Ma on umożliwić zwiększenie przesyłu azerskiego gazu z gazociągu TAP.

Wspomniane projekty wynikają z uniezależnienia się od dostaw rosyjskiego gazu
do państw bałkańskich na rzecz amerykańskich oraz azerskich. Ponadto, Przewodniczący Rady Unii Europejskiej stwierdził, że Unia Europejska zamierza także rozwijać współpracę
z państwami bałkańskimi w zakresie bezpieczeństwa. Kooperacja ta obejmie obszary takie jak: obronność, cyberbezpieczeństwo oraz przeciwdziałanie zagrożeniom hybrydowym. Świadczy to o zamiarze rozszerzenia wpływów politycznych UE o region Półwyspu Bałkańskiego.

Podsumowując, rozszerzenie Unii Europejskiej o państwa postjugosłowiańskie oraz Albanię przyniosłoby wzmocnienie demograficzne dla UE, a także doszłyby nowe rynki atrakcyjne do inwestowania w sektory takie jak: turystyka, infrastruktura, górnictwo czy odnawialne źródła energii. Niestety wciąż największą przeszkodą wydają się być zamrożone konflikty etniczne takie jak konflikt serbsko-albański o Kosowo, czy napięta sytuacja w Bośni i Hercegowinie spowodowana separatystycznymi skłonnościami ludności serbskiej  zamieszkującej tamtejszy obszar o nazwie Republika Serbska. Ponadto, Kosowo jest państwem nieuznawanym państwa członkowskie (Hiszpania, Grecja, Rumunia oraz Słowacja).  Wysoki poziom korupcji  jest także czynnikiem opóźniającym proces akcesyjny tych państw.

Źródła:

Rada Europejska, Szczyt-UE Bałkany Zachodnie, 5 czerwca 2026, consilliumeuropa.eu.

Bałkany Zachodnie - mały region duży potencjał dla polskich eksporterów, 2025, Trade gov.pl.

Deep Tech w Serbii - bałkańska brama do innowacji, 2025, Trade Gov.pl.

S. Mitrescu, V. Vuksanović, The wider Balkan region at the crossroads of a new regional energy matrix, 2022.