Koniec „lewego” L4?

Już od najbliższego poniedziałku zmienią się zasady związane z kontrolą zwolnień lekarskich. Nowe przepisy mają uporządkować kwestie, które do tej pory budziły sporo wątpliwości — zarówno wśród pracowników, jak i pracodawców. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zapowiada większą przejrzystość, ale i bardziej zdecydowane działania wobec nadużyć.

Reforma jest częścią szerszej nowelizacji systemu ubezpieczeń społecznych. Obejmuje dwa główne obszary: sposób orzekania o niezdolności do pracy oraz zasady korzystania ze zwolnień lekarskich. Zmiany są rozłożone w czasie — pierwsze zaczęły obowiązywać już na początku roku, a całość reformy zostanie domknięta dopiero w 2027 roku.

Najważniejsza zmiana dotyczy sytuacji, w których osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim może stracić prawo do zasiłku chorobowego — i to za cały okres L4, a nie tylko jego część.

Nowe przepisy jasno wskazują: jeśli w czasie zwolnienia ktoś podejmuje pracę zarobkową albo robi coś, co utrudnia powrót do zdrowia, musi liczyć się z utratą świadczenia.

Kluczowe jest tu doprecyzowanie pojęć. Praca zarobkowa to każda aktywność przynosząca dochód — bez względu na formę zatrudnienia. Wyjątkiem są tzw. czynności incydentalne, czyli jednorazowe działania wynikające z ważnych okoliczności życiowych (ale nie z polecenia pracodawcy).

Z kolei aktywność niezgodna z celem zwolnienia to wszystko, co może wydłużyć leczenie lub pogorszyć stan zdrowia. Nie chodzi jednak o codzienne funkcjonowanie — zwykłe czynności życiowe nadal są dozwolone.

Zmiany dotykają także samego sposobu przeprowadzania kontroli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zyskuje bardziej precyzyjne narzędzia do sprawdzania, czy zwolnienia są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem.

Kontrolerzy będą mogli m.in.:

• wylegitymować osobę przebywającą na L4,
• wejść do miejsca, w którym przeprowadzana jest kontrola,
• zbierać informacje nie tylko od ubezpieczonego, ale też od pracodawcy czy lekarza.

Nowe przepisy regulują również formalności: sposób sporządzania protokołów, możliwość zgłaszania zastrzeżeń oraz obowiązki obu stron kontroli.

W przypadku zasiłku opiekuńczego pojawi się dodatkowy element — sprawdzanie, czy w gospodarstwie domowym nie ma innych osób mogących zapewnić opiekę.

Reforma obejmuje także system orzecznictwa lekarskiego. Dotychczas orzeczenia wydawali głównie lekarze specjaliści zatrudnieni na etacie. Teraz katalog osób uprawnionych zostanie rozszerzony.

Po zmianach:

• możliwa będzie bardziej elastyczna współpraca (również na umowach cywilnoprawnych),
• część orzeczeń będą mogli wydawać fizjoterapeuci i pielęgniarki — w określonych obszarach,
• do systemu dopuszczeni zostaną także lekarze bez specjalizacji, ale z odpowiednim doświadczeniem zawodowym.

To odpowiedź na rosnące potrzeby systemu i braki kadrowe, które od lat sygnalizowano w ochronie zdrowia.

Choć nowe przepisy mają uporządkować wiele niejasności, dla osób korzystających ze zwolnień lekarskich oznaczają jedno: większą odpowiedzialność i mniej miejsca na interpretację. L4 ma służyć leczeniu — i ustawodawca wyraźnie przypomina, że właśnie tego będzie pilnował.